in

Beheers het licht: hier moet je op letten als je aan de slag wil met continulicht

Ledlampen gebruiken in plaats van een flitser? Dat kan best wat voordelen hebben! Het is continulicht, dus je ziet direct welk effect je licht heeft: je hoeft er niet op te wachten. Ledlicht wordt bovendien steeds krachtiger en de kleurweergave steeds beter. Zo zijn er nog meer voordelen. We praten je bij.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Lichttraining door Michiel Fischer in Zoom Academy. Alles leren over de basis van fotografie en lichttraining? Bekijk de gehele cursus!

Het karakter van het licht dat je gebruikt, bepaalt voor een groot deel of je foto een prijswinnaar is of in de digitale prullenmand belandt. In het begin van je fotografiecarrière zul je vaak met bestaand licht of met de inbouwflitser schieten. Daarna lonkt de studioflitser. Door de oprukkende Chinese setjes wordt het starten met studioflitsers steeds betaalbaarder. Maar flitslicht is verre van ‘what you see is what you get’ en dat maakt studioflitslicht best lastig te begrijpen en toe te passen.

Mooi alternatief

Continulicht is dan in veel gevallen de betere keus om eerst eens te leren hoe kunstlicht werkt en voor welke effect een bepaalde opstelling zorgt. Zeker nu fotografie en film in de huidige camera’s steeds meer samen gebruikt worden, is continulicht in plaats van flitslicht een best logische keuze.

Je kunt continulicht in een paar smaken kopen. Halogeenlicht was vroeger de norm en qua kleurweergave kwalitatief erg goed, maar de lampen worden erg warm en verbruiken veel energie. Fluorescerend licht, de bekende tl- of spaarlampen, zijn zeer energiezuinig, maar geven vaak niet het complete kleurenspectrum weer.

Ledlampen zijn op dit gebied absoluut de toekomst. Ze geven niet alleen steeds meer licht, maar zijn ook extreem energiezuinig en worden niet warm, terwijl de kleurweergave steeds beter wordt. Met de komst van de goedkopere Chinese ledpanelen wordt deze lichtbron ook voor beginnende fotografen erg interessant.

Vouwbare ledmatten zorgen ervoor dat je jouw licht in bijna iedere vorm en karakter kunt buigen.

Intensiteit

Waar de studioflitsers absoluut scoren op het gebied van enorme power – in een fractie van een seconde verlichten ze het onderwerp – blijven de ledlampen flink achter. Een productfotograaf, die veel scherptediepte nodig heeft, zal daarom vaak voor een studioflitser kiezen. Voor de portretfotograaf, die vaak met een vrij open diafragma schiet, is ledverlichting een prima hulpmiddel – binnen en buiten.

Omdat het continulicht is, vult het het bestaande licht echt perfect aan. En omdat de intensiteit van ledverlichting bijna altijd dimbaar is, kun je heel eenvoudig de precieze hoeveelheid licht toevoegen. Bovendien zie je, in tegenstelling tot flitslicht, al voor de opname wat je lampen op je model doen.

De hoeveelheid licht uit een ledlamp wordt om te beginnen bepaald door de hoeveelheid leds in een paneel. Maar omdat niet alle soorten diodes even efficiënt zijn, is de lichtopbrengst van de verschillende soorten panelen niet goed te vergelijken. Ga daarom af op de lichtopbrengst in lumen die de fabrikant opgeeft.

De tijd dat ledpanelen alleen maar verkrijgbaar waren in lelijke rechthoekige vormen ligt nu wel achter ons. Falcon Eyes Sophiez geeft fraaie ronde lichtjes in de ogen van je model.

Lumen

Lumen is de maat voor de totale hoeveelheid zichtbaar licht die een lichtbron uitstraalt. Hoe hoger het getal, hoe krachtiger dus het licht is.

Bedenk daarbij wel dat de hoeveelheid lumen sterk vermindert met een diffusor, lichtvormer of filter voor je paneel!

Hoeveel lumen je nodig hebt als je met één groot paneel werkt, is sterk afhankelijk van wat voor soort fotografie je beoefent. Schiet je al jouw portretten met F 1,4 dan heb je uiteraard minder licht nodig dan wanneer je complete interieurs van voor tot achter scherp wilt fotograferen met een diafragma van rond de F 11.

Kleurtemperatuur

Bij veel ledlampen is het mogelijk om de kleurtemperatuur van je licht te veranderen. Dat is een enorm voordeel als je zowel bij kaarslicht, tijdens een zonsondergang of midden op de dag een model wilt bijlichten. Het veranderen van de kleur van je licht is bij halogeenlampen of flitslicht een stuk lastiger: dat kan alleen met een filter.

De kleur(temperatuur) van een lichtbron wordt gemeten in kelvin. Die temperatuur varieert als we fotograferen meestal van 3200 K (gloeilamp) tot 5600 K (daglicht).

De meeste kleurvariabele ledpanelen bezitten twee soorten leds: van 3200 K en 5600 K. Door nu heel slim de hoeveelheid licht van de warme en koele led’s te mengen, kun je traploos je ledlampen van warm gloeilamplicht tot neutraal daglicht simuleren. Je kunt er bijvoorbeeld voor kiezen om je ledpaneel heel neutraal aan te passen aan het kaarslicht dat het model in je opname omringt. Of je kiest doelbewust voor een contrasterende kleur, voor ongekende creatieve mogelijkheden.

Als je meerdere lampen gebruikt, kun je het beste bij hetzelfde merk blijven. Sterker nog: dezelfde serie van dat merk. Op die manier is de ingestelde kleurtemperatuur bij alle lampen gelijk. Sommige merken leveren een afstandsbediening of een app voor je smartphone waarmee je de lampen kunt dimmen en de kleurtemperatuur kunt instellen. Vaak kun je dan meerdere lampen als groep aanmelden, zodat ze allemaal tegelijk van kleurtemperatuur veranderen. In een complexe set met meerdere lampen is dat erg prettig.

Bij veel ledlampen kun je niet alleen de lichtintensiteit, maar ook de kleurtemperatuur bijna traploos instellen.

Draagbaar

Nog een voordeel van ledlampen, en dan vooral van de ledpanelen, is de draagbaarheid. Ze zijn opvallend dun en licht van gewicht, waardoor je ze makkelijk overal mee naar toe kunt nemen. Omdat veel panelen gevoed kunnen worden door accu’s ben je ook nog eens totaal onafhankelijk van een stroomvoorziening. Zo kun je op het strand of in het bos je led-panelen inzetten zonder een generator te hoeven gebruiken. Omdat ze aan de achterkant vaak handgrepen hebben, hoef je niet eens per se een statief te gebruiken. Het is dan wel handig om een assistent mee te nemen die het licht vasthoudt.

Een groot voordeel van een ledpaneel ten opzichte van een reflectiescherm, is dat je niet afhankelijk bent van de zon die op je model reflecteert. Sterker nog, zelfs als de zon schijnt, kun je heel bewust de schaduw opzoeken, omdat je met een lichtpaneel altijd je draagbare licht bij je hebt. Met een krachtig en dimbaar bi-color-ledpaneel (met warme en koude kleuren) kun je ter plekke precies de sfeer die je voor ogen had creëren. Warm of koud licht, intens of zacht van karakter.

Een groot voordeel (vooral voor beginnende fotografen) van een ledlamp gebruiken bij een shoot op locatie, is dat het heel erg ‘what you see is what you get’ is. Je hoeft daardoor als het goed is veel minder proefopnames te maken dan bij gebruik van een reportageflitser. Ook is het combineren van bestaand licht en ledlampen veel makkelijker te begrijpen en te leren.

Led -studiolampen zijn ook verkrijgbaar met verwisselbare lichtvormers. Zo kun je er heel makkelijk softboxen, beautydishes of snoot op klikken.

Led-studiolampen zijn ook verkrijgbaar met verwisselbare lichtvormers. Zo kun je er heel makkelijk softboxen, beautydishes of snoot op klikken.

Minder lichtopbrengst

Natuurlijk hebben ledlampen wel veel minder lichtopbrengst dan flitsers. Je moet hier rekening mee houden voordat je besluit geen flitser maar een ledlamp aan te schaffen. Dankzij de sterk verbeterde ruisniveaus bij hogere iso-waardes en dankzij lichtsterke objectieven is de mindere lichtopbrengst een minder groot probleem, maar zorg wel dat je dit nadeel in gedachten houdt.

Een flitser heeft ook nog als voordeel dat je er een beweging mee kunt bevriezen. Doordat het object superkort fel belicht wordt, kun je je sluitertijd bijvoorbeeld op 1/200 seconde houden, in combinatie met een flits van 1/40000 seconde. Zo’n korte belichting (sluitertijd) is in je camera niet mogelijk, maar in combinatie met de korte flits wel. Bij continu-ledverlichting kun je zo’n beweging veel minder gemakkelijk bevriezen dan met een flitser.

Compact

Wie een thuisstudio heeft, weet hoeveel ruimte je studioflitsers plus statieven innemen. De flitsunit zelf steekt naar achteren uit, terwijl aan de voorkant de softbox in die kleine ruimte enorm veel ruimte pakt. Als je studioflitser een stevige halogeen-instellamp heeft, wordt de studio na een tijdje werken ook gewoon warm. Met grote ledpanelen houd je opeens heel veel ruimte over. Een flink ledpaneel geeft, zeker met een diffusor ervoor, dankzij het grote oppervlak net zo zacht licht als een softbox. Maar hij neemt nauwelijks ruimte in, terwijl de temperatuur in je compacte thuisstudio niet stijgt. In je thuisstudio hoef je voor je ledlampen uiteraard niet te investeren in accu’s, omdat je de panelen dan natuurlijk aan de netvoeding hangt.

Kleurweergave

Een ideale lichtbron heeft een heel breed kleurenspectrum, waarbij alle kleuren van de regenboog met dezelfde intensiteit worden weergegeven. Flitslicht en halogeenlampen doen dat over het algemeen uitstekend. Ledlampen stonden, net als fluorescerend licht, niet heel goed bekend om hun kleurweergave. Ze vertoonden in het spectrum gaten – sommige kleuren werd minder goed belicht – en pieken, waardoor andere kleuren meer de nadruk kregen. De laatste jaren zijn de ledlampen met een enorme inhaalslag bezig.

De kwaliteit van het licht wordt uitgedrukt in CRI en LCI. De CRI-waarde vertelt je hoe natuurgetrouw de kleurweergave is, waarbij 100 gelijk staat aan zonlicht. Een CRI boven de 95 is uitstekend. TLCI-waardes worden speciaal voor digitale sensoren in foto- en videocamera’s gemeten. Deze is veel uitgebreider dan de CRI-index en is vanwege het kritische karakter van de sensor voor ons veel belangrijker. TLCI-waardes boven 85 worden als goed beoordeeld.

Lichtvorm

Er komen steeds meer smaken ledlicht. De grote hoeveelheid rechthoekige lichtpanelen zijn al bekend en worden steeds betaalbaarder. Er komen ook steeds meer vormen die we kennen van de studio-flitsers, zoals de ronde van de Falcon Eyes Sophiez serie. Die geeft erg zacht licht, zonder zichtbare leds, in een heel dun paneel. Je tovert hiermee bijzonder fraaie ronde lichtjes in de ogen van je model.

Maar er zijn ook ledspots, voorzien van een fresnel-lens voor heel gericht licht. Er zijn zelfs heel dunne ledmatten die je in elke vorm kunt vouwen. Ledlichten worden steeds flexibeler. Wie heel flexibel wil zijn en toch traditionele lichtvormers zoals softboxen of beautydiscs wil gebruiken, kan bijvoorbeeld kijken naar de Godox-videolampen waar je traditionele Bowens-lichtvormers op kunt klikken. Al lever je dan natuurlijk wel het voordeel van de ruimtebesparing in.

HSS

Het grote voordeel van continulicht is natuurlijk dat je nooit hoeft te wachten, je kunt altijd meteen door met fotograferen. Ook al is dat met vijftien beelden per seconde. Je hebt niet als bij flitslicht een recycle-tijd waarbij je lichtbron ‘op moet laden’.

Maar soms heb je meer licht nodig dan je ledlampen kunnen leveren. Rotolight maakt daarvoor erg vernieuwende ledlampen, zoals de Rotolight Neo II. Deze lampen kunnen als traditioneel ledlicht fungeren, maar ook als ‘led’-flitslicht. Dankzij de High Speed Sync-mogelijkheid kun je met heel snelle sluitertijden tot 1/8000 met je ledlicht ‘inflitsen’. Als je graag buiten met open diafragma schiet, loop je met traditionele flitsers al snel op tegen de sluitertijdlimiet van 1/250. De Neo II ‘flitst’ met batterijvoeding tot 200% vermogen ten opzichte van de stand continuverlichting. Hang je er een netsnoer aan, dan loopt dat op tot 500%. Een erg interessante ontwikkeling om de komende tijd goed in de gaten te houden!

De Rotolight ledlampen kunnen niet alleen als traditionele ledlampen fungeren, maar ook als High Speed Sync flitser.

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Lichttraining door Michiel Fischer in Zoom Academy. Alles leren over de basis van fotografie en lichttraining? Bekijk de gehele cursus!

Zo leer je onder andere:

  • Wat je allemaal al kan met 1 lamp
  • Het maken van bijzondere portretten
  • Alles over verschillende lichtsoorten en lampen
  • Het gebruik van natuurlijk licht in de studio

Bekijk hier de volledige Cursus Lichttraining door Michiel Fischer.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Olympus OM-1

Fotografietechniek: alles over autofocus