in ,

Compositietips om diepte aan te brengen in je foto’s

Een van de grote uitdagingen voor een fotograaf is het aanbrengen en verduidelijken van de diepte en dimensie in foto’s. Gelukkig zijn er allerlei methodes die je kunt gebruiken om de kijker duidelijk te maken hoe de situatie ruimtelijk in elkaar zit. We gaan ze één voor één langs.

Iedereen kent dat gevoel wel: je hebt een prachtig landschap op de foto gezet tijdens een bergwandeling. Het overweldigende landschap vroeg er gewoon om gefotografeerd te worden. Toch valt de foto achteraf tegen, het berglandschap lijkt plat en er is werkelijk niets overgebleven van de sensatie die je voelde toen je dat uitzicht stond te fotograferen.

Dit kan je ook gebeuren bij heel andere onderwerpen, zoals een imposant gebouw of een uitgestrekte weg of rivier. Het is dus helemaal niet vanzelfsprekend dat een foto hetzelfde verhaal vertelt als de plek waar hij gemaakt is. Als dat wel je doel is, dan zul je daar als fotograaf toch echt je best voor moeten doen. Gelukkig zijn er trucjes en methodes toe te passen om zo veel mogelijk diepte in je foto’s te krijgen en dat ene beeld meer dan duizend woorden te laten vertellen.

Neem iets op in de voorgrond

De meest voor de hand liggende tip is deze: neem een element uit de voorgrond mee in je foto. Een beeld krijgt zo meer diepte; er ontstaat een visuele rangorde. Dat element kan een boom zijn, een paal, een hekwerk, een gebouw, van alles. Hoe beter deze elementen in het beeld verdeeld zijn, hoe beter de kijker een inschatting kan maken van de diepte in een scène. Maar ga op zoek naar de natuurlijke manier. Iets forceren werkt niet, dat ziet de kijker meteen. Zorg er dus voor dat het beeld logisch is.

Het achterliggende effect is gebaseerd op overlap. Elementen die elkaar overlappen, zorgen voor de suggestie van tussenliggende ruimte. Op basis daarvan weet ons brein dat er diepte in een situatie zit. Zeker in combinatie met de werking van perspectief (dat elementen richting de achtergrond steeds kleiner worden) kan het laten overlappen van elementen fantastisch werken om de kijker een betere ‘uitleg’ te geven van hoe die situatie ruimtelijk in elkaar stak.

Een andere methode die hier enigszins op lijkt, is ervoor te zorgen dat je meerdere focuspunten in je beeld hebt. Met name op de voorgrond. Dat hoeft niet per se één element te zijn dat een grote rol speelt, ook wat bladeren op de grond of een bordje met tekst kunnen al genoeg aandacht vragen.

Voorgrond, midden en achtergrond

Een techniek die je als fotograaf enorm kan helpen om diepte in een foto te laten zien is door te denken in voorgrond, midden en achtergrond. Door de ruimte die je gaat fotograferen in je hoofd op te delen in drie (of misschien wel meer) gedeeltes denk je bewuster na over de ruimte voor je. Je gaat dan bewuster fotograferen en zorgt ervoor dat iedere zone een duidelijke rol speelt in je beeld.

Kijk maar eens om je heen. Het maakt niet uit waar je bent, want in feite is alles wat je ziet altijd onder te verdelen in deze drie zones. Het is een leuke oefening, ook als je niet aan het fotograferen bent. Je raakt op deze manier vertrouwd met de techniek waardoor je hem tijdens het fotograferen bewust (en onbewust) kunt inzetten.

Gebruik het licht

Misschien sta je er niet bij stil, maar ook licht kun je als fotograaf gebruiken om de kijker duidelijk te maken dat er ruimte en diepte in je beeld zit. Licht heeft altijd een richting en zorgt voor schaduw, en daarmee voor vorm. Stel dat je een appel fotografeert met vlak en neutraal licht, dan zou je kunnen denken dat het een gewoon een platte cirkel is. Pas als je het licht goed gebruikt, zie je dat er schaduw en vorm ontstaat en kun je ontdekken dat de appel rond is. Gebruik het licht in je beelden dus op die manier. Wees niet bang voor schaduw en contrast, want ze geven je beeld alleen maar meer zeggingskracht.

Ook kun je licht op andere manieren inzetten of gebruiken om de diepte in je beelden duidelijker naar voren te laten komen. Licht dat van de zijkant of achterkant op je onderwerp schijnt, kan bijvoorbeeld een ‘lichtrand’ creëren. Het licht zorgt dan voor een accent en benadrukt de vorm en het materiaal. Bijkomend voordeel is dat een dergelijk accent ervoor zorgt dat je onderwerp los komt van de achtergrond en er dus meer diepte in je foto ontstaat.

Scherpte en diepte

Tot slot kun je de kijker een gevoel van diepte meegeven door te werken met scherpte en onscherpte. Zoals je weet, kun je door middel van het gebruik van een lichtsterk objectief en grote diafragma’s (een klein F-getal) zorgen voor een selectieve focus in je beelden. Het onderwerp waarop je scherpstelt is dan scherp en de rest niet. Hoe onscherp de omgeving wordt, hangt af van het gebruikte objectief, de omstandigheden en de afstand tussen jou als fotograaf en je onderwerp.

Ons brein is zo geprogrammeerd dat we extra diepte herkennen in een beeld als er sprake is van een wisselwerking tussen scherpte en onscherpte. Door te werken met een groot diafragma kun je die waarneming sturen en de diepte in je foto’s benadrukken. Zeker als je ervoor kiest om dit te combineren met voorgaande methodes en bijvoorbeeld een (onscherp) element in de voorgrond meeneemt. Ga daarin niet te ver, want voor de kijker is het wel zo prettig als het onscherpe element in de voorgrond nog herkenbaar is. Een vage vlek in de voorgrond leidt waarschijnlijk juist meer af dat dat het goed doet. Zorg er dus voor dat je duidelijke keuzes maakt en vraag je daarbij altijd af hoe de kijker je foto zal zien en wat zijn of haar opmerkingen daarop zouden kunnen zijn.

Naast dat het dus diepte geeft aan je beelden, is het werken met scherpte en onscherpte gewoon heel fraai. Als je onderwerp scherp afsteekt tegen een onscherpe voor- en achtergrond levert dat vaak hele mooie foto’s op die aantrekkelijk zijn om naar te kijken en bovenal leuk zijn om te maken.

Op pad in Nederland: alles over het fotograferen met mist

Panasonic Lumix S 24mm F1.8