in

De eerste stappen in een studio: zo gebruik je flitsers

Wil je meer flitskracht en ga je aan het werk in een studio-omgeving? Dan is een zogenoemde studioflitser – de naam zegt het al – een aantrekkelijke optie. Net als andere lichtbronnen zijn ook studioflitsers in een enorme variëteit te vinden. We maken je wegwijs in deze materie.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Fotograferen in een Thuisstudio in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen in een studio en nog veel meer.

Het woord ‘studioflitser’ is wellicht wat misleidend, want in weerwil van de naam is het niet zo dat je deze flitsers enkel in een fotostudio kunt gebruiken. Er bestaan ook lichtere uitvoeringen voor gebruik op locatie. Zelfs gebruik in de buitenlucht behoort tot de mogelijkheden, dankzij losse of ingebouwde accu’s.

Daarnaast heb je net gelezen dat je ook met een reportageflitser prima kunt fotograferen in een studio-omgeving. Verkijk je dus niet op de benaming. Wel wordt een studioflitser in de regel in een studio gebruikt.

Studioflitsers maken de meest onmogelijke opnamen mogelijk … als je niet bang bent dat je studio vies wordt.

Alida Verlaek
Canon 7D · ISO 100 · F 8 · 1/250 SEC · 40 MM

Verschil reportageflitser en studioflitser

Het belangrijkste om te weten is dat er wel degelijk aanzienlijke verschillen bestaan tussen een reportageflitser en een studioflitser. Studioflitsers zijn allereerst een heel stuk krachtiger. Deze flitsers zijn bedoeld om een compleet andere verlichting te creëren, onafhankelijk van de bestaande lichtomstandigheden (in tegenstelling tot het aanvullen of accentueren van bestaande verlichting). Ze leveren ook constantere prestaties van flits tot flits en dus van foto tot foto, zowel qua lichtopbrengst als qua kleur. De kleurtemperatuur is gelijk aan die van gemiddeld daglicht. Als je als fotograaf op zoek bent naar consistentie en reproduceerbaarheid, hebben studioflitsers een streepje voor.

Een studioflitser positioneer je los van de camera, meestal op een stevig (lamp)statief. Je kunt je onderwerp vanuit een heleboel verschillende hoeken verlichten, en dankzij het ingebouwde instellicht kun je de lichtval van tevoren beoordelen zonder proefopname. Een ander verschil met een reportageflitser is dat een studioflitser zoveel energie nodig heeft dat die doorgaans op netstroom werkt. Er bestaan echter ook modellen met een ingebouwde accu. Bijkomend voordeel van netstroom of een accu in plaats van de (oplaadbare) batterijen die de meeste reportageflitsers gebruiken, is dat de oplaadtijd veel korter kan zijn.

Verder is het meestal nodig om lichtvormers te gebruiken om het licht te sturen, te vormen en te kneden. Kortom: met enkel een flitskop ben je er in de meeste gevallen niet. Wat je precies nodig hebt, is afhankelijk van het type fotografie dat je wilt beoefenen. Voor een portret heb je een andere opzet en andere lichtvormers nodig dan bijvoorbeeld voor het fotograferen van een stilleven. Houd daar rekening mee als je tot aanschaf wilt overgaan.

Het verschil tussen reportage- en studioflitsers is niet absoluut. Deze compacte flitser van Profoto is eigenlijk een studioflitser in zakformaat.

Soorten en maten

Zoals vrijwel alle fotoapparatuur vind je studioflitsers in allerlei soorten en maten. In tegenstelling tot bij reportageflitsers zijn er geen camerafabrikanten die ook studioflitsers maken: dat laten ze over aan gespecialiseerde fabrikanten. Als je wilt instappen, is het een goed idee om niet meteen de meest kostbare flitser aan te schaffen. Al voor relatief weinig geld is een voor thuisgebruik prima functionerende studioflitser te vinden, vaak van Chinese makelij (denk aan merken als Godox en Jinbei).

Dit zijn natuurlijk niet de meest krachtige en innovatieve flitsers. Voor een wat ruimer budget kun je terecht in een uitgebreid middensegment, dat ook (basis)modellen van gerenommeerde fabrikanten bevat. Nog een tree hoger op de ladder zijn de meest hoogstaande flitsers van de (top)merken te vinden. Denk dan bijvoorbeeld aan modellen van Elinchrom, Profoto of Broncolor.

Ook een topmerk als Elinchrom levert instapmodellen studioflitsers.

Netstroom of accu

Niet elke studioflitser werkt hetzelfde. Er zijn flitsers die je via een generator aanstuurt: een ‘doos’ die de benodigde flitskracht levert en waar je de verschillende flitskoppen via kabels op aansluit. Er zijn echter ook ‘all-in-one-flitskoppen’, zogenaamde ‘monoblocs’, die op netstroom of een ingebouwde accu werken. Die tweede variant is de laatste jaren duidelijk aan een opmars bezig.

Als je een studioflitser wilt aanschaffen, is het daarom verstandig om goed te bekijken welke van deze opties je het beste lijkt. Een flitser met ingebouwde accu is een stuk veelzijdiger. Je kunt zo’n flitser bijvoorbeeld inzetten op een locatie zonder stopcontact en zelfs (mits het weer meewerkt) in de buitenlucht. Aan de andere kant bieden flitskoppen op netstroom vaak een krachtiger flits- én instellicht.

Een betaalbare moderne flitser met ingebouwde accu van Jinbei.

Statief

Zorg altijd voor een goed en stevig lampstatief voor elke flitskop/flitser. Vooral flitsers met ingebouwde accu kunnen nog weleens fors van formaat en gewicht zijn. Het laatste wat je wilt, is dat tijdens een shoot je kostbare flitser wankelt of zelfs omvalt, met alle gevolgen van dien.

Met een afstandsbediening als de Transmitter Pro van Elinchrom kun je een hele batterij flitsers vanaf je camera aansturen.

Aansturing

Het is belangrijk dat de flitser exact op het goede moment flitst. Daarom moeten de camera en de flitser(s) met elkaar communiceren. Vroeger ging dat via een flitskabel, maar de meeste fotografen gebruiken tegenwoordig een draadloos setje van zender en ontvanger. Zulke sets zijn er in veel varianten: via infraroodlicht, maar ook radiografisch. Die laatste optie heeft de voorkeur, want die is het meest betrouwbaar, ook als de flitsers verdekt of onzichtbaar voor elkaar opgesteld staan. De meeste flitsers hebben ook een ‘slave’-functie, waarbij ze afgaan als ze een flits van een andere flitser waarnemen.

Specificaties

De maximale output van een studioflitser wordt niet aangegeven met een richtgetal maar in wattseconden (Ws). Zo zijn er bijvoorbeeld flitsers met 200/300 Ws, maar ook die 1200 Ws of meer leveren. Hoe hoger dit getal, hoe groter de maximale lichtopbrengst. Dit kun je als leidraad nemen bij het inventariseren. Het aantal Ws zegt overigens niet alles: dit geeft enkel het potentieel aan dat in je flitser schuilt. De effectieve lichtopbrengst hangt af van de gebruikte lichtvormer, de afstand tussen lichtbron en onderwerp en de omstandigheden. Voor portretten is 200 Ws per flitser voldoende; voor groepsportretten is 300-400 Ws een veiligere keus.

Net als bij andere soorten flitsers is het ook bij studioflitsers van belang hoe snel je achter elkaar flitsen kunt afvuren. Dit is niet bij elke soort fotografie even relevant, maar als je sporters of andere dynamische onderwerpen fotografeert, geldt hoe korter, hoe beter. Deze oplaad- of recycletijd staat bij de specificaties van elke flitser vermeld.

Evenals bij camera’s gaan de ontwikkelingen bij flitsers razendsnel. Geavanceerde actuele modellen beschikken bijvoorbeeld vaak over TTL-sturing, afstandsbediening en kortetijdensynchronisatie (HSS). Zulke mogelijkheden heb je niet altijd per se nodig (zie de vorige paragraaf), maar probeer te vermijden dat je ze ná aanschaf mist. Normaliter gebruik je, zeker in de studio, een flits(licht)meter om het licht te meten. Deze kwam al ter sprake in de vorige paragraaf. Als je op de ‘traditionele’ manier flitst, vergeet dan niet om je camera handmatig op de synchronisatietijd (X) in te stellen!

Het instelpaneel van een moderne ‘digitale’ studioflitser van Broncolor.

Regelbereik

De kracht van het flitslicht van studioflitsers is vaak eenvoudig te regelen via draaiknoppen, een afstandsbediening of zelfs een app op je smartphone of tablet. Het regelbereik is niet bij alle flitsers even groot. Hoe groter het regelbereik (bijvoorbeeld 5 stops) en hoe kleiner de ‘stappen’ (bijvoorbeeld 1/10 stop), hoe meer nuance je kunt aanbrengen. Zo kun je een krachtige flitskop op vol vermogen inzetten, maar ook gebruiken voor situaties waarin je slechts heel weinig licht nodig hebt. Kijk voor maximale flexibiliteit naar een flitser met veel instelmogelijkheden en een groot regelbereik.

Instellicht

Een studioflitser heeft een instellicht (‘modellicht’) aan boord, waarmee je kunt zien hoe het licht zich gedraagt op je onderwerp. Dit licht is in principe niet bedoeld om bij te fotograferen, maar helpt je bij het juist positioneren van je flitslicht. Het instellicht kan op volledig vermogen gebruikt worden, maar daarnaast vaak ook proportioneel. In dat geval simuleert de flitser de hoeveelheid licht die op het onderwerp gaat vallen bij de door jou ingestelde flitskracht. Vroeger was het instellicht vaak een gloeilamp, of bij duurdere modellen een krachtige halogeenlamp, soms wel van een paar honderd watt. Tegenwoordig zie je steeds vaker ledlampen, die veel minder stroom verbruiken en minder warmte afgeven.

Ook zijn er (kostbare) flitsers te koop die een instellicht aan boord hebben met meer mogelijkheden. Zo kun je bij de Profoto B10 (Plus) het instellicht ook gebruiken als lichtbron (continulicht) met regelbare kleurtemperatuur. Handig bij video.

Lichtvormers en accessoires

Bij het gebruik van studioflitsers is het vaak van groot belang om het geproduceerde licht te vormen. Dat wil zeggen dat je het licht dat uit je flitser komt nog moet sturen, bundelen, verspreiden of richten, afhankelijk van je doel en je onderwerp. Voor studioflitsers zijn dan ook ontzettend veel losse accessoires te koop om dat voor elkaar te krijgen. Die monteer je aan de voorzijde van je flitser via een bajonetvatting. Houd er rekening mee dat veel fabrikanten hun eigen vatting hanteren, zodat de accessoires niet onderling uitwisselbaar zijn. Heb je je apparatuur klaar en ga je aan de slag? Met een simpele lichtopstelling kom je al een heel eind!

Veel studioflitserfabrikanten, waaronder Godox, leveren ook complete studioflitserkits voor starters. Naast twee of meer flitsers bevatten die lichtvormers, statieven en vaak ook een zender en een koffer of tas.

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Fotograferen in een Thuisstudio in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen in een studio en nog veel meer.

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de benodigdheden en apparatuur voor in de studio
  • De basis van lampen en studiolicht
  • Hoe je werkt met verschillende modellen
  • Hoe je werkt met producten in de studio

Bekijk hier de volledige Cursus Fotograferen in een Thuisstudio.

5 fotolocaties om eekhoorns te fotograferen

Zo pas je makkelijk een kleur aan in Photoshop