in

De evolutie van de schommelkop



10 juni 2014, 16:30

Het fotograferen van snel bewegende onderwerpen is topsport, zeker als je gebruik gaat maken van lange brandpunten met een beperkte openingshoek. Niet alleen is het gewicht dan vaak een probleem, maar ook de massatraagheid van je zware objectief belemmert je om een snel bewegend object te kunnen volgen. Maar zoals in elke vorm van topsport zijn er gespecialiseerde materialen op de markt die het leven makkelijker maken. Zo ook voor het fotograferen van snel bewegende objecten met een groot brandpunt.

Zoals eerder aangeven krijg je te maken met beperkte openingshoeken en zware objectieven die het nagenoeg onmogelijk maken om een object uit de hand te volgen. Sinds een tiental jaar kennen we de schommelkop, maar zo langzamerhand zijn er zoveel gespecialiseerde versies beschikbaar dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Ik heb de laatste jaren behoorlijk wat testwerk verricht voor verschillende types waardoor ik een goed overzicht heb verkregen van de verschillende mogelijkheden.

Types schommelkoppen

In de wereld van de schommelkoppen, heb je twee varianten; “Sidekick” en “Gimbal head”. De Sidekick monteer je op een bestaande kogelkop of statief. Het resultaat is dat je meer controle krijgt over de horizontale en verticale bewegingen. De verticale as wordt gevormd door de “Sidekick” en de horizontale as door je statiefkop. Hier zit naar mijn beleving ook de beperking: niet elke statiefkop draait even soepel om zijn “horizontale” as. In tegenstelling tot die Sidekick monteer je een Gimbal head direct op je statief en is het type en kwaliteit van de lagering bepalend voor het soepele bewegen of niet. Met de Gimbal head regel je zowel de horizontale als verticale bewegingen.

De gimbal en de sidekick, bieden beide de mogelijkheid om met zware objectieven een onderwerp te volgen over zowel de horizontale als verticale as.

Merken

De eerste schommelkop die naam heeft gemaakt in de fotografie wereld is de Wimberley head die overigens ook de eerste sidekick op de markt heeft gezet. In eerste instantie beheerste Wimberley de markt met een zeer goed en kwalitatief sterk product. Het enige nadeel was de prijs, want voor hetzelfde geld kon je al een mooi objectief kopen. De meeste statieffabrikanten ontwikkelde na enige tijd verschillende varianten op het Wimberley-ontwerp, maar nooit evenaarde men de kwaliteit of kon men een betere prijs kwaliteit verhouding bewerkstelligen.

Daar waar Wimberley nog altijd hetzelfde ontwerp hanteert zijn er inmiddels diverse andere fabrikanten die eigen innovatieve versies aanbieden die ook nog de competitie aan kunnen en in sommige gevallen zelfs beter presteren. Zo is er bijvoorbeeld Jobu Design die diverse gimbals aanbiedt in verschillende maten voor lenzen van bijvoorbeeld een 70-200 tot 800mm prime. De prijs kwaliteit van de gelagerde Jobu Design gimbals is erg goed. De topper van het moment wordt gevormd door de ProMediaGear Katana die zelfs de zigzilla (Sigma 200-500 F2.8 ) van 16,5 kilogram moeiteloos over alle assen beweegt. Deze ProMediaGear Katana maakt het zelfs mogelijk om de weerstand van alle assen in te stellen en is een stuk precisie gereedschap van de hoogste kwaliteit. Het meest innovatieve product op het gebied van de schommelkoppen is ontwikkeld door Zenelli, deze Italiaanse fabrikant maakt een kop van high-grade Carbon die een gewicht heeft van slechts 1,1 kg. Naast zeer exclusieve materialen is het ook nog eens een lust voor het oog en maakt deze schommelkop de ideale reispartner.

Schommelkoppen zijn beschikbaar in verschillende prijsklasse, maar bedenk je zelf dat de betere en meest duurzame koppen vaak prijzig zijn. Indien je een kop aanschaft moet hij passen in je budget. Kijk goed wat er beschikbaar is op de markt. Er zijn namelijk heel wat imitaties te koop die qua lagering en souplesse al snel te wensen over laten. Je zal niet de eerste zijn die een lens/cameracombinatie van duizenden euro’s op de grond ziet stuiteren omdat een van de scharnierpunten afbrak of vast slaat.

De ontwikkeling staat niet stil, links de Katana van Promediagear die zelfs de “sigzilla” soepel over alle assen laat manoevreren. Rechts een nieuwe onwikkeling uit Italie de super lighte Zenelli die gemaakt is uit High-grade carbon. In beide gevallen is de lens gemonteerd op de lenssteun die de lens ook om zijn lengte as laat draaien en de lens beter en zonder trillingen op drie plaatsen ondersteunt.

Toepasbaarheid

Een gimbal-head of sidekick gebruik je over het algemeen als je fotografeert met “zware” telelenzen. De gimbal geeft veel bewegingsvrijheid om je lens snel en gecontroleerd te bewegen in de horizontale en verticale as. Gimbals worden over het algemeen gebruikt op een conventioneel statief, maar kunnen ook gebruikt worden op speciale statieven zoals een raam of grond statief. Gimbals geven je veel bewegingsvrijheid en zijn daarom uitermate geschikt voor natuur- en vogelfotografie, maar ook voor het fotograferen van vliegtuigen of andere voertuigen. Daar waar men nu nog vaak een eenpoot gebruikt. Toch zal een stevig en zwaar statief je een voordeel geven ten opzichte van een eenpoot, die in verticale richting al vaak een probleem geeft. Daarnaast zal een gimbal je ook helpen om in horizontale richting de lens rechter te houden. Misschien een persoonlijk probleem maar zelden heb ik een rechte horizon als ik gebruik maak van een een poot statief.

Tips

1. Een 70-200mm is bruikbaar op een licht statief en gimbal, een zware 600mm vormt dan al snel een probleem, zeker als je snelle objecten gaat volgen. Omdat schommelkoppen behoorlijk prijzig zijn is het aan te raden om je vooraf goed te bedenken waar je de kop voor in gaat zetten.
2. Stem je schommelkop af op het type statief of lens dat je gebruikt, een zware kop met grote telelens op een licht statief kan problemen geven omdat het geheel top-zwaar wordt. Uiteindelijk is de regel “hoe zwaarder hoe beter” van toepassing, maar soms moet er een compromis worden gesloten. Bijvoorbeeld als je lange tochten plant, dan is elke kilo het overwegen waard.
3. Overweeg ook het gebruik van een lens-support, een lens support ondersteunt de lens op verschillende plaatsen, zodat je naast extra stabiliteit ook nog de mogelijkheid hebt om de lens om zijn as te draaien. Dit geeft extra bewegingsvrijheid. De meeste lens-supports hebben gelagerde geleiders die de lens heel soepel om zijn as laten draaien indien de statief gondel dit toelaat.
4. Er zijn diverse schommelkoppen op de markt. Koppen die niet, gedeeltelijk of volledig gelagerd zijn. Mijn ervaring is dat de gelagerde versies het beste resultaat geven. Deze schommelkoppen garanderen een soepele beweging met de minste wrijving of trillingen. In de meeste gevallen is het gebruik van lagers bepalend voor de prijs… Bedenk je wel dat naarmate je lens groter en zwaarder wordt, het ook belangrijker wordt om een gelagerde versie aan te schaffen.
5. De draagkracht van een schommelkop is erg belangrijk. Indien je een kop aanschaft neem dan een reserve marge van minimaal 30% (gewicht van je zwaartste lens + body + eventuele andere accessoires). Middelpunt vliegende kracht zal de kop en statief extra belasten.
6. Voordat je tot aanschaf overgaat is het verstandig om een schommelkop te proberen, je merkt direct het verschil tussen de goedkopere imitaties en a-klasse materialen. De soepelheid en toleranties verklappen al snel de kwaliteit.

Wie is deze auteur?
Mijn naam is Marcel van Balkom. Als kleine jongen was ik altijd te vinden in mijn favoriete natuurgebied de Biesbosch (mijn eigen achtertuin zeg maar). Tijdens mijn jongere jaren was ik vooral bezig met tekenen en schilderen van roofvogels. Inmiddels heb ik mijn focus kunnen verleggen naar het fotograferen maar de voorliefde voor de natuur is gebleven. Sinds jaren ben ik gepassioneerd bezig met het fotograferen van de natuur. Regelmatig wordt mijn fotowerk gepubliceerd in diverse vooraanstaande natuur & foto-tijdschriften. Ook verzorg ik exposities, workshops, lezingen en heb ik diverse prijzen gewonnen met mijn natuurfoto’s, zoals de 1st prijs in Vara’s Vroege Vogels fotowedstrijd en de titiel Highly Commended bij de BWPA. Bekijk hier mijn website.

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Review: Sony Alpha 6000

Zoom.nl Lezing Jimmy Nelson vol inspiratie!