in

De paarse velden: zo fotografeer je heide

Tegen eind juli begint op veel plekken in Nederland de heide te bloeien. Doorgaans is heidelandschap half augustus op zijn mooist. De paarse zee van bloeiende struikheide werkt als een magneet op landschapsfotografen, en met een goede reden.

Een groot paars vlak is prettig om mee te werken in je compositie. Er zijn weinig storende elementen en je foto zal al snel uitgebalanceerd en rustig ogen. Een klassieke beeldopbouw is de compositie onderaan te laten beginnen in een egaal bloeiend stuk heide, waarna op een derde van de bovenkant een kenmerkend gevormde boom het rustpunt in de foto vormt. Vanwege de samenstelling van de bodem waarop struikheide bloeit, is dat meestal een berk of den, of een dode eik.

Boven die boom ontvouwt zich liefst een mooi gekleurde lucht. Als net voor zonsopkomst de wolkjes roze kleuren, vormt dat een fraai geheel met de kleur van de bloeiende heide.

Als kers op de taart heb je graag ook nog een laagje grondmist, zodat de overgang tussen heide en lucht zacht is. Bovendien voegt de mist natuurlijk veel sfeer en mystiek toe aan een toch al fraai landschap.

Element in de voorgrond

Om de foto iets extra’s te geven, is het een goed idee te zoeken naar een afwijkend element in de directe voorgrond. Vaak vind je nog jonge dennetjes of een minuscuul berkje tussen de heide. Maar ook een flinke pol goudgeel pitrus of buntgras kan een goede aandachtstrekker zijn. Vind je meerder van dat soort pollen bij elkaar, kijk dan of je je standpunt zó kunt kiezen dat het groepje op zichzelf een sterke vorm aanneemt, zoals een cirkel of driehoek.

Als je met een groothoeklens wil werken, zoek dan naar een voorgrond met een sterke vorm, zoals deze duidelijk afgebakende pluk heide. Dat maakt deze foto, gemaakt in de Schoorlse Duinen, nog sterker.

Luca Cutolo
Sony A7 III · ISO 100 · F 5,6 · HDR van 3 opnames: 2, 1/13 en 1/60 SEC · 16 MM

Standpunt

Daarnaast vind je op de heide vaak open plekken waar allerlei soorten mos groeien. Ook zo’n kale, bemoste plek kan een goede voorgrond vormen. Ga liefst niet te laag met je statief, omdat je de overgangen tussen de soorten vegetatie zo kwijtraakt, en daarmee de diepte in je beeld. De meeste heidevelden in Nederland kennen immers weinig reliëf en een hoog standpunt kan er zo juist voor zorgen dat je nog iets van inleidende lijnen kunt creëren.

De Posbank

Het beroemdste en meest gefotografeerde heideterrein van Nederland is wat reliëf betreft meteen de grote uitzondering. De Posbank bij Rheden kenmerkt zich juist door een bijzonder golvend terrein. Je kunt er heel ver kijken richting Duitsland. De gelaagdheid van het terrein en de uitgestrektheid, maken dat een korte tot gemiddelde telelens de beste keuze is. Je drukt er de lagen in het landschap mooi mee in elkaar, waarbij het richting de verte afnemende contrast en detaillering vanzelf voor een enorme dieptewerking zorgen.

Tegenlicht

De kijkrichting is grotendeels oostwaarts, wat zorgt dat je in de ochtend tegenlicht hebt. Zeker op een ochtend dat de grondmist in de dalen blijft hangen kan dat een sprookjesachtig resultaat opleveren, als de zon door de mist begint te priemen en alles in vuur en vlam zet.

Wil je deze plek bezoeken, kijk dan even op de website van Natuurmonumenten op welke plekken je hoe laat mag zijn. Zeker de afgelopen jaren wordt er streng gecontroleerd op auto’s die te vroeg het rustgebied voor wild inrijden n de boetes zijn niet mals.

Golvende heidevelden, grondmist en tegenlicht: mooier dan hier op de Posbank wordt het niet voor de landschapsfotograaf.

Arjan Sijtsma
Canon 80D · ISO 100 · F 13 · 1/50 SEC · 16 MM

Radio Kootwijk

Een ander bekend heideterrein is dat rond het unieke zendgebouw van Radio Kootwijk bij Apeldoorn. De heide is hier uitgestrekt, wat weidse beelden met veel paars en weinig afleiding mogelijk maakt. Aan de andere kant maakt dat het ook weer lastig voldoende elementen in je compositie op te nemen voor een interessante foto. Het voordeel van de locatie is wel dat je er ook een actieve zandverstuiving hebt, de grootste van West-Europa zelfs. Dat betekent dat je de randen kunt opzoeken waar heide en zandverstuiving in elkaar over gaan.

Lijnen

Dergelijke overgangszones zijn fotografisch interessant, omdat er altijd lijnen ontstaan tussen de twee soorten landschap. Die lijnen kun je gebruiken om diepte aan je beeld te geven. De zandverstuiving zelf is ook de moeite waard. Denk aan de ribbels van verwaaid zand. Als je daar dicht op kruipt met een groothoeklens en er wat laag strijklicht op krijgt, heb je alle ingrediënten voor een sterke foto in handen. Je zult je bezoekje wel goed moeten timen, want je wilt een maagdelijk stuk zand, zonder voetstappen en andere storende afwijkingen, waar liefst net de wind flink overheen is gegaan.

Net als op de heide kun je ook hier zoeken naar een element voor in je voorgrond. Een pluk gras, wat mos op een heuveltje, of wellicht een spoor van hoefafdrukken van zwijn of hert dat de verte in leidt.

Een groot leeg natuurgebied als het Kootwijkerzand biedt nog meer mogelijkheden.

Freddy Hoevers
Canon 5D II · ISO 100 · F 4 · 1/1600 SEC · 29 MM

Elders in Nederland

Nederland kent heel wat heideterreinen. Natuurlijk in het midden van het land, op en rond de Veluwe, maar ook in andere provincies kun je je hart ophalen. Denk bijvoorbeeld aan de kust bij Schoorl, maar ook aan de Kalmthoutse heide tegen de Belgische grens. Ook mooi: de grensstreek met Duitsland, in Drenthe. En in het zuiden vind je bijvoorbeeld de Strabrechtse Heide bij Eindhoven of de Brunssumerheide in Zuid-Limburg.

Door heel Nederland vind je heideterreinen waar je je kunt uitleven met heide, mist en berken, zoals hier de Brunssummerheide.

John van de Gazelle
Nikon D7200 · ISO 100 · F 14 · 1/160 SEC · 17 MM

Donkere achtergrond

Al deze gebieden geven geweldige mogelijkheden voor landschapsfotografie. Laat je niet ontmoedigen door een wellicht onbekende naam. De wat kleinere heideterreinen zijn misschien nog interessanter dan de grote, uitgestrekte. Een kleinschalig heideterrein maakt het misschien lastiger de aanwezige elementen goed te ordenen, maar de compositie is al gauw een stuk interessanter dan de zoveelste eenzame boom in een verder groot leeg vlak. Een klein heideterrein is vaak omgeven door een donker naaldbos. Dat lijkt niet gunstig, maar met wat mooi laag tegenlicht op je onderwerp, kan een donker vlak als achtergrond juist ideaal zijn.

De heide is met de juiste omstandigheden ook buiten het paarse seizoen meer dan de moeite waard, zoals te zien op deze sfeervolle foto, genomen vanaf het hoogste punt van de Brunssummerheide.

Stef Ostrowski
Canon 5D III · ISO 100 · F 9 · 16/5 SEC · 105 MM

Grondmist

Veel heidevelden zijn voorzien van kleine vennetjes. Behalve dat ze zelf een mooi onderwerp in de voorgrond van je foto vormen, leveren ze vaak een goede kans op grondmist. Bovendien kun je de oevers van zo’n ven goed gebruiken als inleidende lijn in je compositie. En is het licht te sterk geworden voor mooie landschapsfoto’s, vind je er nog massa’s opdrogende juffers en libellen om te fotograferen.

Boven kleine vennen is de kans op ochtendmist groter, en bovendien vormen ze een fraaie voorgrond.

Arnoud van de Weerd
NIKON D7200 · ISO 100 · F 11 · 5 SEC · 19 MM

Telezoom

En tenslotte: ruil je groothoeklens ook eens in voor een telezoom zoals een 70-200. De kenmerkende elementen van een heideveld zijn heide, pitrus, buntgras, water en berk. Probeer eens met een langere lens, en dus een ander perspectief en een kleinere scherptediepte, wat intiemere landschapsfoto’s te maken waarin deze elementen toch allemaal terugkomen.

Perfecte plaatjes? Breek eens de compositieregels!

Tips: vogels spotten en fotograferen