in

Een kijkje bij Stellar, een datarecovery-laboratorium.


26 december 2014, 14:38

Een grotere digitale nachtmerrie is haast niet denkbaar: op een of andere manier ben je al je foto’s kwijt… de schade is algauw niet te overzien. Tenminste, als je geen (recente) back-up hebt. Je kunt proberen met datarecovery-tools de foto’s terug te krijgen maar mocht zelfs dat niet meer werken, is er nog één laatste uitweg. Je harde schijf naar een datarecovery-lab sturen. Wij werden uitgenodigd om een kijkje te nemen in zo’n lab.

Uiteraard is het maken van een recente back-up ontzettend belangrijk. Hoewel wij hier als redactie op kunnen hameren, leren velen (inclusief de auteur van dit verhaal) door schade en schande het belang van back-uppen. “Veel mensen die hier ten einde raad komen, willen graag de data van hun externe harde schijf terughalen. Deze schijf is de back-upschijf, maar ook in praktijk de enige opslagplek van allerlei belangrijke data.” Aldus Kees Jan Meerman, directeur van de Nederlandse tak van Stellar Data Recovery. “Een gevaarlijke (en mogelijk dure) manier om erachter te komen dat simpelweg knippen en plakken naar een externe schijf geen back-upmethode is.”

Wat kost dat?
Je kapotte schijf naar een datarecovery-lab brengen, is een laatste noodgreep. De prijs van een datarecovery benadrukt dat. Uiteraard is de prijs van het dataherstel afhankelijk van de gegevensdrager (schijf, usb-stick, geheugenkaart, RAID-opstelling), maar ook van de prioriteit. Bij Stellar kan een datarecovery vanaf 750 euro. Maar dan krijgt je kapotte apparatuur een lage prioriteit en kan het zo’n zes weken duren voordat je je gegevens terugkrijgt. Bij een hogere prioriteit lopen de prijzen snel op. Andere Nederlandse datarecoveraars hanteren vergelijkbare prijzen.

Labs

Stellar heeft overigens niet het enige datarecovery-laboratorium in Nederland. Zo kun je met je kapotte harde schijf onder andere ook terecht bij DRN (Data Recovery Nederland) of Kroll Ontrack. Je zou geneigd zijn om te denken dat de markt voor datarecovery inzakt. Je bent minder afhankelijk van die fragiele harde schijven voor je opslag. Alternatieve opslagmedia zoals SSD’s, de geheugenchips van smartphones en tablets, usb-sticks en geheugenkaarten komen steeds meer voor. Maar ook deze apparatuur blijft gevoelig voor hardwarefalen en bovendien slaan we steeds meer gegevens op. Kortom, datarecovery-bedrijven boeren nog steeds goed. Mits ze ook data terug kunnen halen van andere hardware dan alleen harde schijven. We beschrijven in dit artikel eerst de verschillende opslagmedia en vertellen wat er gedaan moet worden om gegevens te herstellen.

Van talloze series en merken staat een harde schijf paraat.

Diagnose

Voordat het dataherstel plaatsvindt, wordt natuurlijk in alle gevallen eerst een diagnose gesteld of de data nog te herstellen zijn van de gegevensdrager. Op basis van de diagnose en eventuele prioriteit wordt vervolgens een prijsopgave gemaakt. De diagnose stellen is vaak lastiger dan je zou verwachten. Vaak gebeurt dit omdat klanten niet goed toe durven te geven dat ze een foutje hebben gemaakt.

Schijffalen

Hoewel er dus steeds meer opslagmedia zijn, blijft de harde schijf toch het onderdeel dat het vaakst de revue passeert in het laboratorium. Niet alleen van consumenten, maar vooral van bedrijven.
Hoe herstel je data van een harde schijf die niet meer werkt? Dat ligt ten eerste natuurlijk aan het onderdeel van de schijf dat niet meer werkt. Wanneer er schade is ontstaan aan de opslagplaten (platters), dan is het doorgaans einde verhaal voor je bestanden. Maar het probleem kan ook liggen bij de controller op de printplaat. Deze controller stuurt (onder andere) de lees-/schrijfkop en draaisnelheid van de spindel aan. De controller-chip wordt in zo’n geval tijdelijk vervangen, zodat de schijf aangestuurd kan worden en de data weer kunnen worden uitgelezen. Het vervangen van de controller is een nauwkeurig soldeerwerkje, maar niet de grootste uitdaging voor zo’n lab. Het vinden van de juiste controller-chip is het lastige. Iedere serie van ieder merk harde schijf heeft een andere chip. Een verkeerde chip kan de lees-/schrijfkop en de spindel niet aansturen. Daarom zijn er voorraadkasten vol met harde schijven, van talloze merken en series. Als de overeenkomende controller is gevonden en is bevestigd, worden de data gekloond en kan de controller weer teruggeplaatst worden.

Stofvrij lab

Meestal ligt het probleem van een defecte harde schijf echter bij een kapotte lees-/schrijfkop. Omdat het om een bewegend deel gaat, is deze kop gevoelig voor val- en stootschade of schade die ontstaat als plotseling de stroom wegvalt en de kop niet netjes terugkeert naar zijn rustplek. Dit komt voor als je de schijf als externe usb-schijf gebruikt en zomaar loskoppelt. Is de kop defect, dan moet deze net als de controller vervangen worden door een kop uit eenzelfde schijfserie. Dit gebeurt in een extra beveiligd en afgesloten deel van het lab. Bovenop de antistatische maatregelen (zoals een enkelbandje en een labjas) die in het gehele lab verplicht zijn, worden in het afgesloten gedeelte nog meer maatregelen genomen ervoor te zorgen dat de opslagplaten geheel stof- en vlekvrij blijven. Een haartje of stofvlokje kan er al voor zorgen dat dat de data niet uitgelezen kunnen worden. Het afgesloten gedeelte heeft zelfs overdruk ten opzichte van de rest van het lab, zodat stof juist naar buiten wordt gewerkt.

Ligt het probleem bij de lees-/schrijfkop, dan wordt er in een stofvrij lab gewerkt.

Wat te doen bij dataverlies?
Vrees je dat je harde schijf overleden is of heb je per ongeluk een schijf geformatteerd met belangrijke bestanden? Er zijn nog een paar maatregelen die je kunt nemen om de hoge kosten van een dataherstelbedrijf te voorkomen. Verwijder de schijf uit het systeem en sluit hem aan op een andere pc. Ingebouwd of als externe schijf. Vervolgens kun je met tools als Pandora Recovery of Parted Magic de data proberen terug te halen en te kopiëren naar je systeem. Stellar biedt zelf ook betaalde software aan die je hiervoor kunt inzetten. Voordeel van deze programma’s is dat ze eerst vaststellen of er gegevens gered kunnen worden, voordat je de portemonnee trekt.

Usb-sticks en geheugenkaartjes

De data van andere gegevensdragers klonen loopt in praktijk anders. Bij usb-sticks zijn er in principe twee chips: een chip die ervoor zorgt dat het usb-apparaat zich als opslagschijf identificeert (de controller) en de opslagchip zelf. Is de opslagchip kapot, dan is het natuurlijk einde verhaal voor je gegevens. Zo niet, dan wordt de opslagchip losgesoldeerd en op een universele reader geplaatst vanwaar de data gekloond kunnen worden met behulp van speciale recovery-software.
Bij defecte geheugenkaartjes moeten de opslagchips ook aan een kaartlezer verbonden worden. Dit gebeurt met kleine verbindingsdraadjes en vergt veel concentratie, aangezien er veel onderlinge verschillen zijn tussen de geheugenkaarten. Dat is op een SD-kaart al een nauwkeurig werk, maar op een microSD-kaart is het helemaal een priegelwerkje. Bovendien moet voordat alle verbindingen gelegd kunnen worden, eerst de plastic bovenlaag van de geheugenkaart worden weggeschuurd om de opslagchipjes bloot te leggen. Iets te ver doorschuren betekent dat de chip beschadigd is en de data niet meer te herstellen vallen.

Een usb-stick heeft in principe twee chips: voor identificatie en de opslag.

Bord vol chips

Een SSD-schijf maakt natuurlijk ook gebruik van opslagchips. Dataherstel van een SSD-schijf is lastig omdat er heel veel opslagchips op het bord gesoldeerd zitten. Eerst moet uitgezocht worden welke chip de boosdoener van de problemen is. Als één van de chips de geest heeft gegeven, dan wordt geprobeerd alle data van de overige chips te herstellen, om zo veel mogelijk gegevens alsnog veilig te stellen.
Ten slotte zijn er natuurlijk ook nog de smartphones en tablets waar veel persoonlijke gegevens op staan. Ook hier kunnen data van hersteld worden, hoewel er wel een paar aandachtspunten zijn. De uitdaging zit hem bij deze apparaten in de versleuteling. De gegevens op een iPhone, iPad of BlackBerry worden altijd versleuteld opgeslagen. Om de gegevens hiervan terug te kunnen halen, moet naast de opslagchip ook een werkende controllerchip aangesproken kunnen worden om de gegevens te ontsleutelen. Op Android-apparaten worden gegevens (meestal) standaard niet versleuteld. In dat geval heb je genoeg aan een werkende opslagchip. Je kunt er wel voor kiezen om de gegevens op je Android-toestel te versleutelen (via Instellingen / Beveiliging / Telefoon versleutelen). Heb je dit gedaan, dan is er voor dataherstel ook een werkende controllerchip nodig.

Een microSD-kaart verbinden met een kaartlezer is een helse klus.

Data gekloond

Zodra het is gelukt om de data uit te lezen, worden onmiddellijk alle gegevens gekloond en vervolgens nog een keer gekopieerd voordat het daadwerkelijke herstel van start gaat. De data bestaan namelijk alleen nog maar uit nulletjes en eentjes. Om hiervan weer uitleesbare bestanden te maken, moet eerst de partitietabel opgebouwd worden en de juiste schijfindeling (FAT, NTFS of iets anders) worden vastgesteld. Ook dit gebeurt met speciale software. Mocht er iets misgaan, dan is de kloon nog voorhanden om de data nogmaals te kopiëren en het nog een keer te proberen. Zodra de bestanden zijn gered, worden ze op een nieuwe schijf gekopieerd, die (eventueel samen met de defecte apparatuur) terug kan naar de klant.

Meerdere systemen staan klaar om de gegevens van de defecte schijf naar een gezonde schijf te klonen.

Logistiek

Als je aan datarecovery denkt, dan sta je niet stil bij de enorme logistieke operatie die erbij komt kijken. Op het moment dat de koerier de defecte gegevensdrager aanlevert, wordt deze gelabeld en wordt alles zeer zorgvuldig bijgehouden en bewaard in speciale opslagkasten. Er worden aparte groepen pc’s alleen gebruikt voor datarecovery en andere groepen weer voor het wipen van gekloonde schijven waarvan de data reeds is hersteld en teruggestuurd naar de klant. Natuurlijk om te voorkomen dat er alsnog gegevens verloren gaan of een defecte schijf teruggestuurd wordt, maar vooral om ervoor te zorgen dat er geen data bij de verkeerde personen terechtkomt. Dit is natuurlijk voor persoonlijke bestanden in sommige gevallen al rampzalig. Maar als je je bedenkt dat 60 procent van de klanten hier zakelijke klant is, dan is het helemaal essentieel dat niemand per ongeluk andermans bestanden krijgt.
Dat dit een serieuze aangelegenheid is, is ook terug te zien in het wipe-proces dat gekloonde schijven doorlopen. Niet alleen worden deze schijven met eigen software twee maal overschreven, ook wordt door twee anderen op twee andere computers gecheckt of er écht geen gegevens meer te herstellen zijn. Pas hierna kan de schijf opnieuw ingezet worden voor het kloonproces.

Het logistieke proces, je zou het bijna vergeten.

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Review: Lensbaby LM-10

Voorbereiding als reisfotograaf