in

Fotograferen in het donker: deze objectieven moet je hebben

Welke eigenschappen een camera in het donker moet hebben, is nu wel duidelijk. Maar: in het donker speelt eigenlijk vooral het objectief dat je gebruikt een grote rol. Omdat er weinig omgevingslicht is, ben je met lichtsterke objectieven enorm in het voordeel.

In situaties met weinig licht worden er andere eisen aan een objectief gesteld dan wanneer je alleen overdag fotografeert. Dat wil niet zeggen dat je per se compleet andere objectieven nodig hebt, maar bepaalde eigenschappen maken een lens wel net even wat geschikter om te fotograferen bij schaars licht en in het donker.

Fotografeer je vaak in dit soort beperkte lichtomstandigheden, dan kun je sowieso het best een lichtsterk objectief gebruiken. Daar bestaan best veel variaties van, dus het hoeft zeker niet altijd de meest lichtsterke of duurste lens te zijn die er te koop is. Wat de beste keuze is, hangt vooral af van het soort foto’s dat je wilt maken.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Zodra de zon uit beeld is, duurt het langer voor er voldoende licht op de sensor valt en krijg je dus te maken met langere sluitertijden. Gemaakt met een 2 stops zacht grijsverloopfilter om de lucht wat meer in balans te brengen met de voorgrond/spiegeling.

Raoul Baart (weimaraan)
Nikon D800 · ISO 100 · F 11 · 20 SEC · 20 MM

Hoge lichtsterkte

Fotografeer je bijvoorbeeld op feestjes? Of maak je straatfoto’s zodra het schemert of als het al donker is? Dan wil je dat de mensen die je fotografeert goed scherp op de foto komen. Omdat de lichtomstandigheden nu verre van ideaal zijn, is een objectief met een hoge lichtsterke onmisbaar.

Vast brandpunt

Je komt dan al snel uit op een objectief met een vast brandpunt, een zogeheten prime. Dankzij een maximaal diafragma van F 1,8, F 1,4 of zelfs F 1,2 zijn deze primes enorm lichtsterk. Omdat je niet kunt zoomen, is het wel belangrijk dat je voor jezelf weet welke brandpunten je nodig hebt. Want anders loop je voor je het weet rond met een fototas vol primes. Enkele veel gebruikte brandpunten zijn 24, 35, 50, 85, 135 en 200 millimeter (eventueel omgerekend naar fullframe).

Doordat een lichtsterke prime dankzij de enorme lensopening zelfs in het donker veel omgevingslicht opvangt, kun je de sluitertijden in veel gevallen snel genoeg houden om zowel stilstaande als bewegende mensen of andere onderwerpen scherp vast te leggen. Daarnaast zijn primes ideaal voor astrofotografie, omdat je dan al helemaal met zeer lichtarme omstandigheden te maken hebt. 

Liever zoomen

Vind je de vaste beeldhoek van een prime te beperkend en gebruik je liever een zoomlens? Kies dan nog steeds bij voorkeur een vrij lichtsterk exemplaar. Bij een zoomlens kom je dan vaak uit op een maximaal diafragma van F 2,8 of F 4. Let er wel op dat dit voor het gehele zoombereik geldt! Er zijn ook objectieven die minder lichtsterk worden als je inzoomt, en bijvoorbeeld in de telestand een diafragma van F 6 hebben. Deze lenzen zijn wel goedkoper, maar dat is verre van ideaal in het donker.

Het kan heel fijn zijn om in te kunnen zoomen, bijvoorbeeld in het bos. Wil je een langere sluitertijd in het bos gebruiken, dan moet het wel windstil zijn.

Richard Nell (richard33)
Canon R5 · ISO 100 · F 4 · 0,6 SEC · 200 MM

Beeldstabilisatie

Een zoomlens is dus wel vrijwel altijd minder lichtsterk dan een prime, maar er zit vaak wel beeldstabilisatie op, waardoor je met een wat langere sluitertijd alsnog scherpe foto’s vanuit de hand kunt maken.

Onthoud wel dat die stabilisatie alleen de bewegingen van jou en je camera compenseert. Dus als er binnen de sluitertijd mensen of objecten door het beeld bewegen, kunnen die alsnog vervagen. Je hebt dan een snellere sluitertijd nodig. Dat kan door aanvullend een hogere iso-waarde in te stellen, want dan kun je de snellere sluitertijden gebruiken die je nodig hebt. Of je gaat aan de slag met flitslicht of continu-licht. 

Overweging

Het is daarmee een afweging of je liever een extra lichtsterke lens koopt, of dat je in bepaalde situaties gewoon even de iso-waarde wat opschroeft. Beschikt jouw camera zelf al over stabilisatie, dan is het minder erg als de lens die je op het oog hebt dat niet heeft. Overigens hebben ook sommige primes ingebouwde stabilisatie.

Werken met een kleiner diafragma

Fotografeer je ’s avonds of ’s nachts vooral landschappen of stadsgezichten? Dan is de maximale lichtsterkte van je objectief minder cruciaal. Je werkt in die situaties meestal met een kleiner diafragma, zoals F 8 of F 11, om voldoende van de omgeving scherp op de foto te krijgen. Met een standaardzoom met een bereik van grofweg 24-100 millimeter, aangevuld met een groothoeklens van rond de 16-40 millimeter, kun je nagenoeg alle situaties dan wel aan.

Mocht je specifieke details groot in beeld willen nemen of afgelegen objecten dichtbij willen halen, gebruik dan aanvullend een telelens zoals een 70-200 of eentje met een nog groter bereik. Om erachter te komen welk zoombereik je nodig hebt, kun je prima afgaan op waar je normaalgesproken overdag het liefst mee werkt.

Ook als je expres alles wat beweegt wilt laten vervagen op de foto, gebruik je kleinere diafragma’s. Bijvoorbeeld om lichtsporen van het verkeer vast te leggen, stromend water en wolken te laten vervagen. Over al deze onderwerpen lees je inhoudelijk later nog meer in deze cursus.

Helder in beeld

Ongeacht wat je fotografeert; met een lichtsterk objectief ben je altijd in het voordeel. Dat komt omdat het je nu eenmaal veel extra mogelijkheden biedt: ook als je in de toekomst besluit andere foto’s te gaan maken dan je tot nu toe hebt gedaan. Daarnaast werkt een lichtsterke lens een stuk comfortabeler. Zelfs als je het maximale diafragma van bijvoorbeeld F 1,4 of F 2,8 in de praktijk helemaal nooit gebruikt!

Een lichtsterk objectief laat namelijk aanzienlijk meer licht door dan een lichtarmer objectief van bijvoorbeeld F 4 of F 5,6, waardoor de omgeving veel en veel duidelijker zichtbaar is door de zoeker en op het scherm. Je ziet dus beter wat je doet, kunt de compositie makkelijker perfectioneren en stelt nauwkeuriger scherp op precies het juiste punt. In zeer lichtarme situaties zie je met een objectief van F 4 bijvoorbeeld amper nog iets, terwijl een prime met F 1,4 dan nog vrij aardig de omgeving toont.

De grootste lensopening hoef je niet te gebruiken, maar zorgt wel voor een extra helder zoekerbeeld. Met een extreem lange sluitertijd wordt het water zacht, ondanks de harde wind.

Ronald Rozema (ronaldrozema)
Canon 5D IV · ISO 100 · F 13 · 121 SEC · 14 MM

Sterretjes

In vooral stedelijke en industriële omgevingen kunnen er prachtige sterretjes rondom puntlichtbronnen verschijnen als je een klein diafragma (hoge F-waarde) gebruikt. Hoe deze eruitzien, hangt sterk af van het objectief dat je gebruikt. Sowieso worden ze met een prime mooier en scherper dan bij een zoomlens. Daarnaast varieert het nogal per fabrikant en per objectief. Objectieven waarbij het diafragma veel lamellen heeft die mooi zijn afgerond, geven het allerbeste resultaat.

Zonnekap

Bij het fotograferen in de avond/nacht is het ook belangrijk dat er een zonnekap bij het objectief zit. Heb je die niet bij het objectief dat je wilt gebruiken, schaf er dan alsnog eentje aan. Want ook al is de zon allang onder, met name in omgeving met veel kunstlicht kan zoiets als een lantaarnpaal of gevellamp die zich schuin naast je bevindt, de meest nare lensflare veroorzaken. Gebruik daarom ook na zonsondergang altijd een zonnekap! Je beschermt er meteen ook het voorste lenselement mee; in het donker stoot je nu eenmaal makkelijker ergens tegenaan.

Kies een klein diafragma (groot F-getal) om stervorming in lichtbronnen te krijgen.

Robert Post (postpictures)
Nikon D5500 · ISO 100 · F 14 · 10 SEC · 50 MM

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je te fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de benodigde apparatuur
  • Het fotograferen in de avonduurtjes in steden
  • Hoe je de sterren in de nacht kunt vastleggen
  • Nog veel meer over het blauwe uur en lightpainting

Bekijk hier de volledige Cursus Licht in het Donker.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Je onderwerp selecteren in Photoshop in een paar klikken

Alles wat je moet weten over wildlife fotografie: wild van eigen bodem