in

Fotograferen met tegenlicht: zo ga je om met grote contrasten

Bij contrasten denk je al snel aan tegenlicht. Tegen het licht in fotograferen levert soms de meest sfeervolle platen op, met creatieve lichteffecten en donkere silhouetten. We vertellen hoe je dat aanpakt.

Licht en schaduw

Je camera heeft het moeilijk met fel licht dat pal in je lens schijnt. Toch is het beter om niet altijd ‘met het licht mee’ te fotograferen. Bij een flitsfoto laat je het licht immers ook liever uit een andere richting komen dan recht van voren. Licht is onlosmakelijk verbonden met schaduw. Door beide slim te gebruiken, krijg je betere foto’s.

 

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Kleur en Contrast in Zoom Academy. Hierin leer je hoe je meer pit in je foto’s krijgt door middel van kleur en contrast!

 

 

Met de boomstammen en -kruinen kun je het felste deel van de lichtbron uit beeld houden.

Peter Bijsterveld, shot-in-the-dark.zoom.nl · Nikon D90 · ISO 200 · F 11 · 1/50 SEC · 36 MM

Lichtbron in beeld of niet

Een keuze die je bij tegenlicht maakt, is of je de lichtbron zelf in beeld opneemt. Zo ja, dan moet je nooit door de optische zoeker naar de zon kijken, zeker niet wanneer die op z’n felst is. Dan loop je namelijk risico op een oogbeschadiging.

De lichtbron uit beeld weglaten is meestal sowieso verstandiger, omdat die al snel een uitgebeten vlek wordt. De foto raakt dan zo sterk overbelicht dat hij niet meer te redden is. Bevindt je onderwerp zich in de buurt van de lichtbron, dan is het nog best lastig om die felle lichtvlek uit beeld te weren. Door een iets ander standpunt in te nemen lukt het vaak wel. Met een groothoeklens blijft het lastig om de lichtbron onzichtbaar weg te moffelen. Met een standaardlens of telelens is dat makkelijker door de kleinere beeldhoek.

De lichtbron kun je ook afdekken door zelf in de schaduw van je onderwerp te gaan staan. Zodra jij de zon of een andere lichtbron niet meer ziet, verschijnt die ook niet op de foto. Je kunt ook een willekeurig ander object tussen jou en het licht manoeuvreren, zoals een muurtje, viaduct of boomkruin, of het object waarmee je de zon afdekt opnemen in je compositie. Een stadspoort, deurpost of groepje bomen fungeert prima als fotokader.

 

 

Goed gekozen lensflare maakt een foto spannend. Dit kleintje lijkt er gefascineerd naar te kijken.

Ciska de Jong, cyberciska.zoom.nl · Olympus E-300 · ISO 100 · F 4,4 · 1/320 SEC · 27 MM

 

Lichtvlekken

Een van de grootste obstakels bij het fotograferen met tegenlicht zijn lichtvlekken ofwel ‘lensflare’. Met zoomlenzen en groothoeklenzen heb je er meer last van. Een ander standpunt vermindert het effect vaak, net als een kleiner diafragma (hoger F-getal). Lensflare, dat in allerlei kleuren en vormen kan optreden, hoeft overigens niet per se lelijk of storend te zijn. Het kan ook iets extra’s aan je foto’s toevoegen, mits je er goed gebruik van maakt. Experimenteer net zolang met standpunt en diafragma tot de lichtvlekken zo gunstig mogelijk door het beeld lopen. Je wilt meestal niet dat een belangrijk deel van het hoofdonderwerp bedekt wordt, zoals de ogen van je model. Het effect door de zoeker of op het schermpje kan anders zijn dan op de uiteindelijke foto. Het blijft dus altijd een inschatting. Zitten er veel pluisjes of stofdeeltjes in de lucht? Die lichten vaak prachtig op in het tegenlicht.

Wil je zulke effecten niet, houd dan om te beginnen de lens brandschoon. Ook een zonnekap gaat deze verschijnselen tegen, mits de lichtbron zich meer aan de zijkant bevindt. Dit geldt niet alleen voor zonlicht, maar bijvoorbeeld ook voor het schijnsel van een lantaarnpaal ‘s nachts. Als alternatief kun je met een hand het felle zonlicht afschermen. Wel opletten dat je hand niet in beeld komt!

 

Lage zonnestand

Een lage zonnestand geeft fraai tegenlicht. De momenten na zonsopkomst en vlak voor zonsondergang zijn daarom het meest geschikt om mooie tegenlichtfoto’s te maken. Het licht is op die momenten ook wat zachter. Ook in de wintermaanden staat de zon lager. Staat de zon net te hoog, dan kun je zelf een lager standpunt innemen. Of je creëert tegenlicht met reflecterende voorwerpen in de omgeving, zoals een glaswand, een witte muur of een wateroppervlak. Kunstlicht, zoals studioflitsers, geeft je de mogelijkheid om op maat gesneden tegenlicht te maken.

Hoog contrast

Tegenlicht geeft sterke contrasten. Met een sterke lichtbron achter het hoofdonderwerp is de omgeving of de achtergrond felverlicht, terwijl de voorzijde van je onderwerp zich in de schaduw bevindt. Het contrast is des te groter als er ook nog eens weinig omgevingslicht op de voorzijde van het onderwerp valt. Vaak lukt het niet zonder meer om zowel omgeving als onderwerp goed te belichten. Meet je het licht op de omgeving, dan verandert je model in een silhouet. Lichtmeting op het model geeft weer een sterk overbelichte achtergrond. Ga je er met de belichting tussenin zitten, dan is het maar de vraag of onderwerp en omgeving beide goed belicht worden.

 

 

Tegenlicht geeft sterke contrasten, die je supermooi kunt benutten.

Pieter Jan Oudega, pieter-o.zoom.nl · Pentax K-m · ISO 1600 · F 5,6 · 1/2000 SEC · 300 MM

 

Licht toevoegen

Zelf licht toevoegen is het sleutelwoord. Daarmee verminder je het contrast tussen onderwerp en achtergrond, zodat beide goed op de foto komen. Dit kan met een flitser, studioflitser of reflectiescherm. Het is aan jou om te bepalen hoe licht of donker je het onderwerp in verhouding tot de omgeving wilt maken.

Licht toevoegen kan op verschillende manieren. In de automatische stand treedt de flitser bij tegenlicht vaak vanzelf in werking. Anders schakel je die zelf in. Een externe flitser geeft een beter resultaat. In een halfautomatische stand zoals de A(v)-stand stel je de gewenste diafragmawaarde in en zet je de flitser aan. Maak een proeffoto om te kijken wat de camera ervan bakt. Vind je de belichting van de achtergrond niet in orde, dan gebruik je de belichtingscorrectie om dit recht te trekken. Alles in de foto wordt dan lichter of donkerder. Omgeving in orde? Kijk dan naar het onderwerp. Is dit te licht of te donker, dan gebruik je flitsbelichtingscorrectie om de flitser minder of meer licht te laten afgeven. Dit beïnvloedt alleen de hoeveelheid licht die op het hoofdonderwerp valt.

Voor een optimale belichting is de handmatige M-stand het best. Omdat bij tegenlicht de achtergrond lichter is dan je onderwerp of model, stel je de belichting eerst af op de omgeving. Kies er gerust voor om de achtergrond expres wat lichter of juist wat donkerder op de foto te zetten. Pas zodra de achtergrond in orde is, schakel je de flitser in. Je kunt de verlichting van het onderwerp regelen via flitsbelichtingscorrectie, maar het gaat nauwkeuriger met een externe flitser waarbij je de flitssterkte instelt.

 

 

Door het tegenlicht komt de witte vacht van de hond prachtig uit.

Kees Franken, keesf.zoom.nl · Nikon D7000 · ISO 100 · F 5 · 1/320 SEC · 92 MM

 

Haarlicht

Bij tegenlicht zijn creatieve lichteffecten mogelijk. Zo licht het haar van een model prachtig op als het van achteren wordt verlicht. Je krijgt dit ‘haarlicht’ wanneer de zon, een sterke lamp of een (studio)flitser zich achter het model bevindt. De lichtbron zelf hoef je niet op de foto te zien. Behalve dat het haar oplicht, komt je model los uit de omgeving.

Door een grote lichtbron heel dichtbij te plaatsen, kun je het model met licht ‘inpakken’. De lichtstralen raken het model dan niet alleen pal aan de achterzijde, maar kruipen langs de zijkanten naar voren. Hiermee accentueer je contouren.

Schaduwen

Schaduwen komen jouw kant op zodra je met tegenlicht werkt. Alles wordt immers aan de achterzijde verlicht. Naarmate de lichtbron zich lager bevindt en feller schijnt, nemen die schaduwen toe in lengte en intensiteit, wat drama en dieptewerking geeft. Maak je over je eigen schaduw niet druk: die valt achter jou en blijft dus netjes uit beeld.

Doordat het licht laag over oppervlakken scheert, ontstaan vaak poeltjes van licht en schaduw. De structuur van bestrating en muren waar het licht langs strijkt, valt nu extra goed op, vooral vanuit een hoger standpunt. Zowel silhouetten als schaduwen kun je trouwens prima zelf maken. Bijvoorbeeld door een model binnenshuis te plaatsen voor een geopende buitendeur of een raam. Let op dat het model zelf niet in het directe licht staat.

 

 

Fotografeer tegen een lage lichtbron in voor mooie lange schaduwen.

Theo Peekstok, theop.zoom.nl · Canon 50D · ISO 100 · F 11 · 1/200 SEC · 70 MM

 

 

Dankzij het tegenlicht van de ondergaande zon verandert het landschap in een silhouet.

Olaf Koop, ollie63.zoom.nl · Olympus C-5050Z · ISO 400 · F 8 · 1/1300 SEC · 16 MM

 

Tegenlicht is overal

Bijna altijd en overal is wel een vorm van tegenlicht mogelijk. De lichtbron hoeft niet eens rechtstreeks op (de achterzijde van) je onderwerp te schijnen. Het enige wat nodig is, is voldoende contrast tussen onderwerp en achtergrond. Je kunt bijvoorbeeld met je model een tegen het zonlicht beschutte plek opzoeken en dan in de richting van een lichte achtergrond fotograferen. Bij voldoende contrast krijg je een mooi silhouet, dat je eventueel met een flitser kunt oplichten.

Is de achtergrond niet mooi of leidt deze af? Dan kun je met tegenlicht proberen de stoorzender kwijt te raken. Plaats je model zodanig dat er een tegenlichtsituatie ontstaat en stel de belichting zo in dat de achtergrond overbelicht raakt. Soms komt je model meteen goed belicht op de foto. Anders voeg je wat extra licht toe met een flitser of reflectiescherm. Pas wel op dat je de achtergrond niet te sterk overbelicht, want dan lost het haar op in de uitgebeten achtergrond.

 

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Kleur en Contrast in Zoom Academy. Hierin leer je alles over de facetten kleur en contrast.

Zo leer je onder andere:

  • Alles over het meten van licht
  • Het uitoefenen van technieken zoals HDR
  • Hoe je je schermen goed kalibreert

Bekijk hier de volledige Cursus Kleur en Contrast.

Bekijk ook deze video over het fotograferen met grote contrasten:

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Zoom.nl magazine editie 3 2022 is uit!

Standpunt kiezen: een verrassende kijk op de wereld