in

Heerlijk fotoweertje: weersomstandigheden voorspellen

In dit land vind je geen kolkende watervallen of duizelingwekkende kliffen. Toch kun je als het weer meewerkt ook het vlakke laagland tot indrukwekkende beelden omtoveren. Maar wat is interessant fotoweer en hoe kun je dat voorspellen?

Het weer leren voorspellen, inschatten en erop anticiperen is misschien wel een van de belangrijkste aspecten van landschapsfotografie. Het weer bepaalt de kwaliteit van het licht, de sfeer in het beeld en het karakter in de wolkenlucht. Er bestaat een gezegde ‘slecht weer maakt goeie foto’s’. Zonnige dagen met een staalblauwe lucht lijken misschien aangenaam om in te fotograferen, maar ze leveren meestal geen indrukwekkende beelden op. Dynamisch weer is vaak interessanter voor een fotograaf. Een goede landschapsfotograaf moet dus niet alleen de techniek onder controle hebben en mooie fotolocaties weten te vinden. Hij moet ook het weer kunnen voorspellen en begrijpen onder welke omstandigheden het landschap het best tot zijn recht komt.

Nevel en mistbanken

Iedereen herkent mist, maar wat is het eigenlijk? Simpel: mist bestaat uit minuscule waterdruppeltjes die in de lucht rondzweven. Het fenomeen ontstaat wanneer de luchttemperatuur gelijk is aan de dauwpunttemperatuur. Op dat moment wordt waterdamp omgezet in waterdruppeltjes die zich vasthechten op zeer kleine, in de lucht zwevende deeltjes. Deze ‘aerosolen’ kunnen een natuurlijke oorsprong hebben, zoals zoutkristallen, zanddeeltjes of pollen, of komen af van niet-natuurlijke bronnen als roet en fijnstof.

Mist ontstaat op plaatsen waar de vochtigheid groot is op het moment dat de lucht afkoelt, net voor zonsopgang of rond zonsondergang. Je ziet mist dus het eerst opduiken boven een vochtig weiland of in de buurt van water, bijvoorbeeld langs een sloot of rivier of boven een vijver of ven. De luchttemperatuur hoeft trouwens niet altijd gelijk te zijn aan het dauwpunt. Zelfs bij een paar graden verschil krijg je op locaties met een hogere vochtigheid altijd wel wat vorming van nevel of mist.

Mist ontstaat in elk jaargetijde, maar de beste mistperiodes zijn ongetwijfeld het voor- en najaar, wanneer de temperatuur overdag vrij aangenaam is en het ‘s nachts flink afkoelt.

Foto: Misjko

Hoe weet je wanneer mist op komst is? Daarvoor kun je het dauwpunt raadplegen op diverse weersites en apps. Op www.accuweather.com bijvoorbeeld kun je voor een locatie bij jou in de buurt gedetailleerde weersvoorspellingen en de dauwpunttemperatuur nakijken. Ook de apps WeatherPro of WeatherBug, een must voor elke natuurfotograaf, vermelden het dauwpunt. Komt de nachttemperatuur volgens deze apps in de buurt van het dauwpunt? Dan krijg je vorming van nevel en mist. Op dat moment bereikt de lucht een luchtvochtigheid van meer dan 90%, wat ook een goede indicatie is voor mist.

Let op: houd bij deze voorspellingen altijd rekening met de wind. Het moet namelijk rustig zijn, want bij te veel wind ontstaan geen mistbanken. Om de wind te bepalen, kun je gebruikmaken van weerapps of apps Windfinder en Windy. Bij windsnelheden boven de 7-9 km/uur of windpieken van meer dan 15-20 km/uur, is de kans op mist klein, ook al is het nog zo vochtig.

Slaag je er zelf niet in om mist te voorspellen, dan kun je ook gebruikmaken van de website www.mistradar.be. Deze online-applicatie controleert elk uur een reeks lokale weerstations rondom jouw voorkeurslocatie en stuurt je een sms of e-mail bij kans op mist.

Wordt er mist voorspeld? Zorg dan dat je tijdig aanwezig bent, minstens een halfuurtje voor zonsopgang. Dat is voldoende om je camera op te stellen en dan sta je paraat wanneer de zon boven de horizon piept. In het ideale geval heb je de locatie vooraf verkend en heb je al een idee wat je wilt fotograferen. De mooiste momenten zijn meestal kort, probeer ze dus optimaal te benutten en niet halsoverkop van de ene naar de andere locatie te hollen.

Foto: InekevKempen

Dichte mist

Is het zeer vochtig en stijgt de luchtvochtigheid naar bijna 100%, dan krijg je vaak dichte mist. Het zicht is op dat moment beperkt en weidse landschappen komen in deze omstandigheden meestal niet tot hun recht. Zit het potdicht? Ga dan op zoek naar minimalistische landschappen of trek het bos in. Mist verbergt veel van de chaos en maakt composities vinden in het bos veel gemakkelijker. Bovendien ontstaat er vaak een mysterieuze sfeer. Zit de luchttemperatuur onder het vriespunt, dan gaat de mist aanvriezen en krijg je rijp. Op zo’n moment wordt elk grassprietje, takje en twijg in een laagje ijs gehuld en wordt het landschap omgetoverd tot een witte sprookjeswereld. Ga dan fotograferen op plaatsen met veel vegetatie voor de mooiste foto’s. Dergelijke momenten zijn echter schaars en meestal van korte duur. Zodra de zon tevoorschijn komt of de temperatuur lichtjes stijgt, is dit mooie moment zo voorbij. Probeer deze omstandigheden dus steeds optimaal te benutten.

Foto: Robk1964

Mooiste kleuren

Naast nevel zijn ook een kleurrijke zonsopgang- en ondergang populair bij veel fotografen. Maar wanneer krijg je nu de mooiste kleuren? Een stralend blauwe lucht is in elk geval af te raden. Voor een kleurrijke zonsopgang heb je wolken nodig. De indrukwekkendste tinten krijg je wanneer in westelijke richting een dik pak wolken hangt, terwijl in het oosten de horizon helder is. Voor een mooie zonsondergang heb je dan weer heldere luchten in het westen nodig en een dik pak wolken in het oosten. Meteorologisch gezien heb je dus een koufront nodig dat voorafgegaan wordt door stabieler weer voor een mooie zonsopgang. En andersom: wordt een koufront gevolgd door beter weer, dan krijg je vaak een mooie zonsondergang.

Wie over zonsondergang spreekt, denkt automatisch aan de kust. Want daar is de kans groter dat de lucht ’s avonds nog eens openbreekt met prachtig licht en kleurrijke wolken tot gevolg. De app Skyfire kan je helpen met het inschatten van mooi licht en kleurrijke zonsondergangen. Deze applicatie werkt met complexe algoritmes om de ideale positie bij zonsopgang- of ondergang te bepalen. Ook apps als Windy en MeteoEarth geven je een beter zicht op de dichtheid van hoge, middelhoge en lage wolken. Zo kun je beter inschatten hoe groot de kans is op mooi licht. 

Wisselvallig weer

Op wisselvallige dagen met vrij veel wind, waarbij de zon af en toe door het wolkendek prikt, krijg je vaak dramatisch licht. Het landschap wordt op dat moment verdeeld door een spel van licht en schaduw en het beeld krijgt diepte. Af en toe zorgt een stevige bui voor extra karakter. Wanneer de atmosfeer in de voormiddag opwarmt en de warme lucht stijgt, dan condenseert die vochtige lucht in de hoger gelegen koudere luchtlagen. De wolken bollen op en groeien later op de dag uit tot buien of zelfs onweer. De namiddag en avond zijn dus vaak het ideale moment om eropuit te trekken.

Op zulke dagen wil je de dynamiek van het weer en het landschap laten zien. Maak gebruik van een ND-filter om een langere sluitertijd te creëren en de beweging van de wind in de vegetatie te visualiseren. Besteed ook aandacht aan het licht. Lichte tonen in een beeld trekken altijd de aandacht. Je kunt dus gebruikmaken van de zonverlichte delen in het landschap om de blik van de kijker te sturen.   

Grijs en regenachtig weer

Hangt er een lagedrukgebied boven het land, zit het wolkendek helemaal dicht en regent het af en toe? Dan zijn weidse landschappen meestal niet de beste keuze. Maar in dergelijke weersomstandigheden is er toch van alles te fotograferen. Het diffuse licht is ideaal om het bos in te trekken. Het zachte contrast zorgt voor een egale belichting en herfst- en lentekleuren komen op dat moment het best tot hun recht. Met een polarisatiefilter kun je die kleuren extra in de verf zetten. Naast bossen zijn ook meer ingesloten landschappen en details het perfecte onderwerp bij grijs of regenachtig weer.

Foto: Jantsjebron

Windstil weer

Op een weerkaart staan vaak allerlei lijnen. Dit zijn isobaren, ze verbinden de gebieden met gelijke luchtdruk. Uit deze lijnen kun je lage- en hogedrukgebieden, de windrichting en de windkracht afleiden. De afstand tussen de isobaren geeft een goed idee van de windsnelheid: hoe dichter de lijnen bij elkaar staan, hoe harder het waait. Rustig weer met weinig wind krijg je dus als de isobaren ver uit elkaar liggen. Op kalme ochtenden kun je in de buurt van meren, vijvers en waterlopen dan genieten van prachtige reflecties. Je krijgt een dubbele wereld te zien die het beeld rust geeft. Maar wind is ook van belang bij macrofotografie. Bij te veel wind beweegt het onderwerp heen en weer in het beeld en dat maakt kadreren en scherpstellen erg lastig.

Nachtfotografie

We schreven eerder al dat stralend blauwe wolkenluchten en zonnige dagen meestal niet de mooiste plaatjes opleveren. Het licht is op dergelijke dagen meestal veel te hard en de lucht weinig interessant. Bij zulk weer valt er dus overdag meestal niet zo veel te beleven. Maar een heldere lucht schept ’s nachts wel mogelijkheden. Bij volle maan krijgt het landschap voldoende licht zodat je ook in het donker kunt fotograferen. De maan zelf geeft eigenlijk geen licht, ze reflecteert het zonlicht. Afhankelijk van de positie van de maan ten opzichte van de aarde en de zon, wordt een groter of een kleiner deel van deze rotsblok verlicht. Dit noemen we de maanfasen. Via de app Moon Plus of de website www.moongiant.com/calendar kun je de maanfasen nu of voor een datum in de toekomst raadplegen en opvolgen. De app The Photographer’s Ephemeris (TPE) of PhotoPills helpt je niet alleen bij het bepalen van de zonsopgang- of ondergang. Je kunt er ook de ideale positie van de maan mee inschatten. Zo ga je vooraf op zoek naar geschikte locaties en composities, zodat je bij volle maan precies weet waar je moet zijn. En dan maar hopen dat de bewolking geen roet in het eten gooit!

Foto: Hermanderaaf

Eigen weerstation

Naast allerlei apps en weersites is ook een eigen weerstation een echte aanrader. Met zo’n station kun je het weer bij jou in de buurt perfect leren inschatten. De meeste stations meten temperatuur, wind, neerslag, luchtdruk, luchtvochtigheid en dauwpunttemperatuur. Heb je bijvoorbeeld een fotoshoot gepland en hoop je op mist? Dan kun je ’s avonds voordat je in bed kruipt nog eens controleren of de wind al is gevallen en of de luchtvochtigheid is gestegen. Ook ’s morgens wanneer je op het punt staat te vertrekken kun je al deze metingen nog eens opnieuw controleren om te bepalen of het echt de moeite loont eropuit te trekken.

Veel van deze weerstations kun je tegenwoordig ook verbinden met het internet en aanmelden bij weerservices zoals WOW-NL, WOW-BE of Wunderground. Zo deel je niet alleen jouw weersgegevens met de rest van de wereld, je kunt ook apps installeren zodat je overal en op elk moment de gegevens van jouw station kunt raadplegen. Sommige applicaties laten zelfs toe om ‘alerts’ in te stellen, zodat je een melding krijgt als er aan bepaalde voorwaarden voldaan wordt.

Webcams

Ten slotte zijn ook webcams een interessante aanvulling op de eerder vermelde tools. Er bestaat een wereldwijd netwerk van webcams die je kunt raadplegen en doorzoeken via de website www.earthcam.com/mapsearch. Zo kan je een beter beeld vormen van het weer op de locatie die je wilt fotograferen. Plan je bijvoorbeeld een avondshoot aan de kust, maar woon je in het binnenland, dan kan je voor je vertrek enkele webcams raadplegen om te kijken of er al opklaringen te zien zijn aan de kust. Voor Nederland vind je een heleboel webcams op de website www.bekijkhet.nu en voor België kun je terecht op de website van het KMI. Daar vind je ook snowcams waarmee je kunt inschatten hoeveel sneeuw er bijvoorbeeld ligt in de Hoge Venen. 


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Vogels fotograferen: zo ga je om met vogels en de natuur

De beste steden om carnaval te fotograferen (+ tips!)