in

Het beheersen van licht: hard licht versus zacht licht uitgelegd

Het is belangrijk om een duidelijk begrip te hebben van hard en zacht licht. Daar bestaan namelijk nogal wat misverstanden over. Het komt vaak voor dat men praat over ‘hard’ licht, terwijl er eigenlijk ‘fel’ of ‘veel’ licht bedoeld wordt. Maar dat is niet per se het geval.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Lichttraining door Michiel Fischer in Zoom Academy. Alles leren over de basis van fotografie en lichttraining? Bekijk de gehele cursus!

Wat is hard en zacht licht?

Hoe kunnen we dan het verschil tussen hard en zacht licht omschrijven? Je kunt het terugbrengen tot een simpel concept: hard en zacht gaat eigenlijk vooral over de schaduwen die gecreëerd worden. Daarbij geeft hard licht contrastrijke, scherpe schaduwen en zorgt zacht licht juist voor een graduele, zachte overgang van licht naar donker.

Zon en wolken

Of het licht hard of zacht is, hangt af van de relatieve grootte van de lichtbron in relatie tot het onderwerp. De zon is (voor ons op aarde) een kleine lichtbron, je kunt hem immers tussen je vingers ‘vasthouden’. Maar toch komt er een enorme hoeveelheid licht vandaan. Dat zorgt voor harde schaduwen: een groot, scherp contrast tussen licht en donker. Je kunt de randen van de schaduwen goed zien.

Verschijnt er een groot wolkendek voor de zon, dan wordt het aanwezige licht ineens veel zachter. De kleine zon verlicht het hele wolkendek egaal, waardoor de zon als kleine lichtbron nu plaats heeft gemaakt voor – relatief gezien ten opzichte van ons op de grond – een hele grote lichtbron. Dit merk je aan de schaduwen op straat, want deze verdwijnen of worden een stuk zachter.

Onthoud de regel: hoe groter de lichtbron ten opzichte van het onderwerp, hoe zachter het licht. Hoe kleiner ten opzichte van het onderwerp, hoe harder.

Direct zonlicht zorgt voor hard licht: je ziet duidelijk de harde lijnen van de schaduwen.

Reginald Kluijtmans (toof)
Nikon D750 · ISO 100 · F 4 · 1/320 SEC · 200 MM

Lichtvervorming en afstand

In de studio kun je zelf zowel hard als zacht licht maken. Hoewel de lampen op zichzelf vaak klein zijn, is het dus de taak van de fotograaf om het licht te vervormen of te veranderen, zodat het een andere grootte krijgt ten opzichte van het onderwerp.

Hard licht is bijvoorbeeld een losse, directe lamp op het model. Dat levert een kleine lichtbron op, met een grote bak licht. Je ziet gelijk harde schaduwen in het gezicht of op de achtergrond.

Heb je toch liever zacht licht in je foto? Maak dan gebruik van een lichtvervormer, zoals een softbox die je om de lamp plaatst. Het witte doek van deze softbox is nu vergelijkbaar met het wolkendek voor de zon. Natuurlijk niet zo groot, maar groot genoeg om het licht sterk te verzachten. Het verspreidt het harde licht van de losse lamp.

Met een studiolamp met een reflector krijg je veel harder licht dan met een softbox.

Afstand

Naast het formaat van je lichtbron (een losse lamp versus een grote softbox), is ook de afstand van je lichtbron ten opzichte van je model van belang. Plaats je een lamp op een flinke afstand van je model, dan zorgt dit voor harder licht dan wanneer je dezelfde lamp dicht bij je model zet. Dit is logisch: in verhouding tot je model is die lamp die dichtbij staat een grotere lichtbron dan de lamp die op vijf meter afstand staat. En dit geldt natuurlijk ook voor een lamp met lichtvormer, zoals een softbox.

Varieer dus met zowel de afstand van de lamp tot het onderwerp, als met de grootte van de lichtbron door middel van softboxen om het verschil in schaduwen en lichtverdeling te zien. Onthoud: de afstand van je lichtbron tot je onderwerp bepaalt ook de hardheid van je licht.

Plaats je de softbox dicht bij je model, dan krijg je zachter licht dan als de softbox verder weg staat.

Macro

Dit werkt zelfs op macroniveau. Een reportageflitser is bij het fotograferen van je model een kleine, harde lichtbron. Maar gebruik je deze reportageflitser bij een klein insect, dan is het in verhouding tot dat dier een veel grotere lichtbron. De schaduwen om het insect heen zijn dan ook veel zachter.

Wanneer hard of zacht?

Er zijn verschillende redenen waarom je kunt kiezen voor zowel hard als zacht licht in je fotografie. Het licht dat je gebruikt, heeft zeker een invloed in de foto’s die je maakt. Ga je bijvoorbeeld een oude vrouw fotograferen, dan moet je niet aankomen met een hele harde spot met harde schaduwen. Gewoonlijk gebruik je voor dit model zachter licht, want dit zorgt voor een mooie, vlakkere, egale belichting. Dit is veel mooier en flatteuzer voor de huid van de oude vrouw. Het zachte licht vult als het ware de rimpels in het gezicht in.

Maar ga je met een stoere man werken als model, dan kun je het harde licht juist goed inzetten. Dit zorgt bij een man voor een mooi hard en karakteristiek portret. Juist hier mogen de lijnen en rimpels in een gezicht wel weer naar voren komen. Je leert hier later in deze cursus nog meer over.

Ga na wie je fotografeert en wat je wilt bereiken met je foto. Dat is uiterst belangrijk voor het bepalen van het gebruik van hard of zacht licht.

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Lichttraining door Michiel Fischer in Zoom Academy. Alles leren over de basis van fotografie en lichttraining? Bekijk de gehele cursus!

Zo leer je onder andere:

  • Wat je allemaal al kan met 1 lamp
  • Het maken van bijzondere portretten
  • Alles over verschillende lichtsoorten en lampen
  • Het gebruik van natuurlijk licht in de studio

Bekijk hier de volledige Cursus Lichttraining door Michiel Fischer.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Standpunt kiezen: een verrassende kijk op de wereld

Je onderwerp selecteren in Photoshop in een paar klikken