in

Het bos in: de beste instellingen voor goede bosfoto’s

Wat voor instellingen gebruik je om die prachtige zonnestralen in het bos vast te leggen zoals jij ze op dat moment ziet? De juiste instellingen vinden kan soms lastig zijn. Lees hier onze tips over al je camera-instellingen met bosfotografie!

Camera-instellingen; diafragma

Bij bosfotografie is het gebruikelijk om je diafragmawaarde niet te laag in te stellen. Je wilt meestal de hele omgeving van voor tot achter scherp in beeld krijgen, en dat vergt een klein diafragma (hoog F-getal). Vaak is vanaf F 10 al voldoende, afhankelijk van het scherpstelpunt. Ga vooral niet té hoog zitten (F 20 of hoger), omdat dit weer minder scherpte geeft in het eindresultaat. Bij objectieven van mindere kwaliteit zal dit meer opvallen dan bij wat beter glaswerk.

Uiteraard kun je hier ook je eigen creativiteit op loslaten, en juist kiezen voor een klein scherptedieptegebied. Zo kun je een duidelijke scheiding aanbrengen tussen voorgrond en achtergrond. Heb je dus een mooie tak of bloem gespot op een beetje afstand, dan kun je hierop scherpstellen waardoor de achtergrond onscherp wordt.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Bosfotografie in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het maken van de beste bosfoto’s en nog veel meer.

Het slingerende fietspad trekt als het ware je ogen de foto in.

Roelie Steinmann (steinmannrp)
Canon 6D II · ISO 200 · F 18 · 3 SEC · 200 MM

Camera-instellingen; scherpstellen

Je kunt dus scherpstellen op een tak of bloem, maar wat als je juist álles van voor tot achter scherp wilt hebben? Bijvoorbeeld als je een mooie lange laan hebt gevonden met aan weerszijden prachtige beuken? De volautomatische scherpstelling biedt in zo’n situatie niet altijd uitkomst. In zo’n geval kun je beter handmatig het scherpstelpunt kiezen. Om dit te doen, kun je je camera instellen op ‘single-point focus’, zodat je zelf een punt kunt selecteren om op scherp te stellen. Het beste kun je dan scherpstellen op een boomstam die, van de camera af bezien, op ongeveer 1/3 staat van het totale gebied dat scherp moet zijn. Bij gemiddelde opnameafstanden ligt immers ruwweg 1/3 van de scherptediepte vóór het scherpstelpunt en 2/3 erachter. Dit vergt enige oefening, maar uiteindelijk krijg je zo meer controle over het scherptedieptegebied in je foto. Nadat je de foto hebt gemaakt, kun je die terugkijken op je scherm. Als je dan inzoomt, kun je beoordelen of de scherpte naar wens is. Zo niet, dan verleg je de scherpte en maak je de foto opnieuw.

Camera-instellingen; histogram

Als je de camera zo hebt ingesteld dat de belichting wordt afgestemd op het scherpstelpunt, zit je meestal al goed qua belichting. Om hier helemaal zeker van te zijn, kun je het beste je histogram raadplegen op het scherm. Als de grafiek zowel links (donkerste beeldpartijen) als rechts (lichtste beeldpartijen) niet uitloopt, hoef je verder niets aan de belichting te veranderen. Loopt de grafiek wél uit aan bijvoorbeeld de rechterkant (witte partijen), dan zul je iets moeten onderbelichten.

Een goede techniek die je kunt toepassen, heet ‘expose to the right’. Hierover kun je op Zoom.nl of elders meer uitleg vinden, maar de hoofdzaak is dat je zó belicht dat de lichtste partijen nét binnen de rechtergrens van het histogram vallen. Mits de contrasten niet te groot zijn, bereik je zo namelijk een optimale beeldkwaliteit. Mocht deze aanpak een te lichte foto opleveren, dan maak je het beeld tijdens de nabewerking gewoon weer iets donkerder.

Personen in beeld kunnen extra diepte geven aan je foto.

Frederik van der Veer (fveer)
Nikon D600 · ISO 400 · F 9 · 1/80 SEC · 150 MM

Compositie

Technisch heb je nu alles op orde, maar hoe maak je in een druk bos eigenlijk een mooie compositie? Daarover valt heel veel te zeggen, en smaken verschillen. Toch zijn er diverse tips die je hierbij kunnen helpen.

Zoek om te beginnen naar lijnen die de blik van de kijker als het ware je foto in leiden. Smalle bospaadjes en lange lanen zijn hier perfect voor. Hiermee kun je soms een heuse tunnel creëren in je foto. Als je dan een model aan het einde van deze tunnel plaatst, wordt het effect nog groter. Ook de lange schaduwlijnen van bomen in de vroege ochtend kunnen op een creatieve manier je blik de foto binnentrekken.

Ga ook op zoek naar herhaling. Dit kan zowel in de diepte als zijwaarts zijn. Je hebt vast weleens een foto gezien van een mooie rij berkenstammen naast elkaar. Dit is een goed voorbeeld van zijwaartse herhaling. Herhaling in de diepte kan natuurlijk ook. Probeer dan ruimte te creëren tussen de stammen en zorg dat ze elkaar niet overlappen. Heb je een mooie samenstelling van boomstammen gevonden, probeer het dan bij drie, vijf of zeven stammen te houden. Waarom geen vier of zes …? Een oneven getal is als vuistregel fijner om naar te kijken dan een even getal.

Heb je eigenlijk maar één prachtige boom op het oog? Dan kan dat natuurlijk ook voldoende zijn. Probeer deze boom dan zoveel mogelijk te isoleren van de omgeving. Zorg er voor dat dit prachtexemplaar niet wordt overlapt door takken van andere bomen en dat hij loskomt van de achtergrond. Een beetje mist kan ook hier enorm helpen.

en voorbeeld van een geïsoleerde boom. De mist helpt hier duidelijk om het onderwerp los te maken van de achtergrond.

Rob Visser (robvisser_zoom)
Nikon D5100 · ISO 100 · F 11 · 1/5 SEC · 10 MM

Mist en zonneharpen

Wat is er nu mooier in het bos dan een enorme waaier van zonnestralen? Stel je voor: je staat voor de zoveelste keer in jouw perfecte ‘stukje bos’ en dan, ineens, gebeurt het. Je kunt geluk hebben, maar beter nog: je kunt het ook voorspellen (hoe, daar gaan we verderop op in). Je hebt namelijk wat mist nodig om de zonneharpen zichtbaar te kunnen maken. In principe kan een beetje mist al voldoende zijn. Probeer in eerste instantie richting de zon te fotograferen. Als je de zon dan precies achter een tak met blaadjes of achter een boomstam plaatst, zullen de stralen al snel tevoorschijn komen. Zie je ze niet direct verschijnen, verplaats jezelf dan een klein beetje ten opzichte van de zon. Een stukje rondlopen kan al snel een heel ander beeld geven. Ook zou je de harpen in de verte kunnen spotten als het licht precies door een opening in het bladerdek valt. Probeer op enige afstand te blijven en gebruik een telezoomlens. Loop je met een groothoeklens dichterbij, dan zul je zien dat de stralen steeds opnieuw verdwijnen.

De juiste belichting instellen kan op deze momenten wat lastig worden, omdat het contrast in je foto erg hoog wordt. Je kunt de donkere stam of tak als uitgangspunt nemen, zodat je in ieder geval detail blijft zien in deze donkere gedeeltes. Je camera zal dan wel de stralen overbelichten, waardoor je grote witte ‘gaten’ in je foto kunt krijgen. Corrigeer dan de belichting door een aantal stops onder te belichten. In de nabewerking kun je de schaduwpartijen weer wat ophalen om de foto zachter te maken.

Zonnestralen kun je vangen door tegen de zon in te fotograferen en de zon achter een stam te plaatsen.

Martijn van der Nat (martijnvandernat)
Nikon D7100 · ISO 100 · F 14 · 1/4 SEC · 17 MM

Zonneharpen voorspellen

Voor zonneharpen heb je vocht in de lucht nodig. Een loofbos is vochtiger dan een naaldbos, dus bij voorbaat maak je in een loofbos meer kans. Vergroot je kans verder door te gaan op een ochtend na een regenachtige dag. Al dat vocht moet verdampen en behalve zonnestralen zie je de dampen ook in het tegenlicht opstijgen vanaf de bosbodem. Tot slot kun je het beste de windkracht in de gaten houden, want hoe meer wind, des te sneller de mist zal vervliegen. Een handige website om dit te volgen op jouw locatie is www.accuweather.com.

Als er mist is voorspeld voor de volgende ochtend en er verder geen bewolking is die dag, dan neemt de kans op zonnestralen in het bos enorm toe. Zorg dan wel dat je er op tijd bij bent, want zo snel als ze opkomen, kunnen ze ook weer verdwijnen!

De eerste keer dat je de zonnestralen ziet verschijnen, kan dat nogal overweldigend zijn, waardoor je vergeet een goede compositie te maken. Concentreer je dus niet alleen op de mooie stralen, maar blijf nadenken over wat je eigenlijk wilt vastleggen. Is het je eenmaal gelukt en heb je die prachtige stralen op jouw favoriete spot op de gevoelige plaat weten te vereeuwigen, dan begint de magie in het nabewerken!

Probeer jezelf te verplaatsen om te zoeken naar de duidelijkste zonnestralen.

Gerard Klop (gerard-7)
Fujifilm X-T10 · ISO 200 · F 7,1 · 1/38 SEC · 55 MM

Lightroom

We beginnen met Lightroom, een fijn en populair programma om je foto’s te bewerken. Je kunt je foto’s met wat eenvoudige schuifregelaars aanpassen om bijvoorbeeld een meer sprookjesachtige sfeer te creëren. In je zonnestralenfoto zit vaak erg veel contrast, wat zo’n foto erg ‘hard’ maakt. In Lightroom kun je dan de Schaduwen en Zwarte tinten wat naar rechts trekken zodat er weer meer details zichtbaar worden in de donkere partijen. Ook kun je juist de Hooglichten naar links trekken om in de lichte partijen details terug te halen. Probeer ook eens met de schuifregelaar Helderheid (Clarity) te spelen om de foto zachter te maken.

Photoshop en Camera Raw

Wil je echt alle vrijheid hebben in de nabewerking en een stapje verder gaan, dan kun je beter in Photoshop de foto ‘afmaken’. Als je de foto’s in raw-formaat hebt geschoten (wat altijd een aanrader is om zoveel mogelijk informatie in je foto te bewaren), kun je ze eerst met Adobe Camera Raw (ACR) bewerken. Hierin heb je ongeveer dezelfde schuifjes tot je beschikking als in Lightroom.

In ACR (of in Lightroom) kun je ook gelijk de kleuren wat meer naar elkaar toe trekken of compleet omgooien met de aanpassingen in het Kleurmixer-paneel. Als je achter Corrigeren voor HSL kiest, heb je drie tabbladen: Kleurtoon (Hue), Verzadiging (Saturation) en Luminantie (Luminance). Onder Kleurtoon kun je de groene tinten bijvoorbeeld helemaal naar links trekken om ze gelig te maken. Als je dan de geeltinten ook naar links trekt zodat ze oranje worden, kun je van een groenige foto een heuse herfstplaat maken. Probeer met alle kleuren wat te stoeien en het aantal kleuren in de foto te ‘verminderen’. De foto wordt dan meteen een stuk rustiger. In het paneel Kleurverlopen toepassen kun je het licht warmer of kouder maken en ook de kleurverzadiging aanpassen. Op deze manier kan de gehele foto zachter worden gemaakt qua kleuren, maar je kunt ook de Schaduwen, Middentonen en Hooglichten apart aanpassen. Speel eens met de kleurenkiezers in de kleurencirkels en kijk wat er gebeurt!

Zonneharpen accentueren in Photoshop

Als je tevreden bent met de aanpassingen in Camera Raw, kun je de foto in Photoshop zelf verder bewerken. Een goede techniek om bijvoorbeeld de zonnestralen wat meer op te laten vallen, is door gebruik te maken van het gereedschap Tegenhouden ( Dodge). Als je bij de instellingen het Bereik op Hooglichten zet en de Belichting op ongeveer 15%, kun je met een zachter penseel over de zonnestralen heen ‘borstelen’. Hierdoor zullen ze er meer uit springen, maar overdrijf dit effect niet.

Met een normaal Penseel kun je ook leuke dingen doen met je foto. Zet de Hardheid op 0%, verander de Modus naar Zwak licht en zet de Dekking op 15%. Als je wat meer een herfstsfeer wilt in je foto, kun je een oranje kleur gebruiken voor je penseel. Veeg dan voorzichtig met het penseel over bijvoorbeeld wat groene blaadjes en je zult al snel verandering zien.

Dit zijn maar enkele voorbeelden van technieken in Photoshop en Camera Raw die je kunt gebruiken: de mogelijkheden zijn werkelijk eindeloos. Verderop in deze cursus komen verschillende meer specifieke technieken aan de orde. Maar nabewerking is uiteindelijk vooral een kwestie van uitproberen en van wat jij zelf wilt bereiken in het eindresultaat. Ook hiervoor geldt: smaken verschillen, en dat is maar goed ook!

De kleuren op elkaar afstemmen zorgt voor een rustiger totaalbeeld.

Kees van Dongen (keesvandongen)
Fujifilm X-T3 · ISO 160 · F 22 · 1 SEC · 111 MM

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Bosfotografie in Zoom Academy. Hierin leer je de technieken te beheersen die beweging in je foto’s brengen en nog veel meer.

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de vier seizoenen in het bos
  • Het dynamisch bereik kennen van je camera
  • De beste locaties voor de mooiste bossen
  • Alle mooie details die in het bos te vinden zijn

Bekijk hier de volledige Cursus Bosfotografie.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Fotowedstrijd Landschap – doe mee en win

9 fotolocaties om vogels te fotograferen