in

Het geheim voor krachtige portretten: communicatie


14 oktober 2020, 08:53

Als fotograaf wil je karaktervolle en sprekende portretten maken, maar dat is veel moeilijker dan je in eerste instantie zou denken. Het vereist een hoop verschillende vaardigheden, en niet alleen op puur fotografisch gebied. Zo is er goede communicatie met je model voor nodig en spelen licht en compositie ook een belangrijke rol.

Communicatie

Het maken van een sprekende portretfoto beslaat veel meer dan enkel fotografische aspecten. Het maken van een portret is immers een aangelegenheid waarbij je met een ander interacteert, net zoals in een gesprek, dans of relatie. Kortom: als de communicatie niet goed verloopt, kom je waarschijnlijk niet met een goed portret thuis. Al heb je de beste camera, het mooiste objectief en alle benodigde technische vaardigheden, als het tussen jou als fotograaf en de geportretteerde niet ‘klikt’, kom je nergens.

Probeer daarom een verbinding te maken met het model voor de camera. Als iemand zich op zijn of haar gemak voelt, krijg je pas de ‘echte’ persoon te zien. Praat, laat zien wie je bent en wat je doet en waarom. Zoek parallellen en zorg voor een ontspannen sfeer. Ga niet meteen fotograferen, maar ga in een gesprek op zoek naar verbinding. Zo’n gesprek geeft je ook de kans om te kijken hoe iemand zich gedraagt en hoe diegene beweegt en communiceert. Bestudeer diens persoonlijkheid, want zo kun je die kennis gebruiken in het portret. Beweegt iemand veel met zijn of haar handen, dan is het vreemd om zo iemand bij een portretsessie stokstijf te laten staan. Kijkt je model vaak vanuit zijn of haar ooghoeken of maakt hij of zij kenmerkende bewegingen, gebruik dat dan.


Goede portretten zijn maatwerk. De toevoeging van de handen geeft dit toch al sprekende portret extra kracht.

Mayera Beij, jeertje.zoom.nl

Praktische communicatie

Dan is er nog de praktische communicatie. In het geval van een geposeerd portret vertrouwt je model helemaal op jou als fotograaf. Onderschat dat niet. Zeg je niets, dan voelt dat vreemd en weet je model waarschijnlijk niet wat te doen of hoe te kijken. Geef daarom aanwijzingen en vertel altijd wat je gaat doen of van plan bent. Als je dichtbij komt, vertel dat vooraf even. Ga je een andere camerapositie proberen, laat dat dan even weten. Dat geeft je model een vertrouwd gevoel en laat zien dat je weet waar je mee bezig bent. Dat aspect mag niet onderschat worden, want onzekerheid bij de fotograaf zorgt voor onzekerheid bij het model. Zelfs al weet je niet precies wat je aan het doen bent (al kunnen we ons dat niet voorstellen), zorg dat je model dat niet in de gaten heeft. Communiceer duidelijk en vertel wat goed gaat en wat ‘werkt’. Geef altijd positieve feedback en géén negatieve kritiek zoals ‘dit lijkt nergens naar …’.

Aanwijzingen kun je eenvoudig en kort houden. Voor de blik en de positie van het hoofd kun je bijvoorbeeld vertrouwen op je eigen hand. Zeg bijvoorbeeld: ‘Kijk maar naar mijn hand en volg die met je blik.’ Zo kun je de positie van het hoofd en de kijkrichting van je model eenvoudig bepalen en bijsturen. Reageer altijd begrijpend en vriendelijk als je model de aanwijzingen niet helemaal begrijpt of verkeerd opvolgt. Het kan ook geen kwaad om je model te vragen hoe hij of zij normaal gesproken zou staan of kijken. Op die manier zorg je voor een natuurlijke houding, die ook voor de geportretteerde vertrouwd en comfortabel voelt. Een geforceerde houding voelt onnatuurlijk aan voor je model, en dat komt de foto natuurlijk niet ten goede.

Maak genoeg foto’s

Maak altijd voldoende foto’s. Het menselijk lichaam is ontzettend veelzijdig en veranderlijk. Elke beweging kan zo zorgen voor een andere pose, houding of blik. Een centimeter meer naar rechts of naar links kan in het eindresultaat een enorm verschil maken. Zorg voor voldoende keuze, zodat je in het proces achter de computer genoeg foto’s hebt om de allerbeste te kiezen. Houd het natuurlijk wel schappelijk en in verhouding tot het doel: honderden foto’s maken is meestal niet nodig en kan zorgen voor irritatie bij je model.


Neem de tijd voor het selectieproces om de beste foto te vinden. De blik van deze jongen zorgt samen met interessant licht voor een sprekend eindresultaat.

Liesje Roggen, liesjeroggen.zoom.nl

Kiezen

Bij het maken van een sprekend portret, en eigenlijk bij fotografie in het algemeen, geldt dat het proces achteraf misschien wel net zo belangrijk is als het fotograferen zelf. Het ruwe materiaal is slechts één onderdeel van het eindresultaat. Deel twee is het proces van uitzoeken en bepalen met welke beelden je verder gaat. Het belang van dit selectieproces wordt nog weleens onderschat. Toch kun je nog zulke mooie foto’s schieten tijdens de portretsessie, als je vervolgens alleen middelmatige beelden selecteert en bewerkt, is het eindresultaat per saldo niet optimaal.

Gelukkig is het zo dat je meestal tijdens het fotograferen al doorhebt welke beelden goed zijn en welke minder. Sta open voor die gedachten en registreer ze goed in je hoofd, zodat je achteraf minder moeite hoeft te doen om ze te vinden. Praktisch kan het handig zijn de beste foto’s in de camera een ‘teken’ mee te geven, zoals een slotje of een andere markering. Denk niet dat je het allemaal wel onthoudt, want dat is in de praktijk een grote uitdaging. Als je dit niet tijdens het fotograferen zelf wilt doen, kun je het beste meteen na de portretsessie even gaan zitten om je foto’s door te nemen en te ‘ordenen’ op geschiktheid. Het kan een goed idee zijn om dit samen met de geportretteerde te doen, zeker als diegene zich onzeker voelt of graag een stem heeft in het eindresultaat.

Het beste beeld uitkiezen is daarom een ontzettend belangrijk onderdeel bij het maken van een sprekend portret. Maar hoe doe je dat …? Hoe herken je je eigen meesterwerk? Vaak heb je voorafgaand aan een fotosessie een bepaald idee of doel. Zo’n doel kan tijdens de fotosessie veranderen of verplaatsen, maar er is altijd grofweg een idee over welke beelden je zou willen maken.

Frisse blik

Als fotograaf raak je snel blind voor je eigen werk. Dit zullen de meeste fotografen ongetwijfeld herkennen. Na een kwartier achter de computer zie je door de bomen het bos niet meer en is het moeilijk selecteren en keuzes maken. Daarom deze tip. Als je de tijd hebt, is het verstandig om je werk op een later moment nog even te bekijken en na te gaan of je de juiste keuzes hebt gemaakt. Een frisse blik van jezelf doet wonderen. Een frisse blik van een ander uiteraard ook.


Een portret is meer dan alleen een gezicht of persoon. Het beeld wint vaak aan kracht als er extra context aan wordt toegevoegd.

annelies92.zoom.nl

Vooropgezet plan

Zonder een vooropgezet plan of zelfs maar een vaag idee over hoe je beeld eruit zou moeten zien, is het erg moeilijk om een sprekend portret te maken. Denk daarom vooraf na over wat je wilt gaan maken. Voor de selectie achteraf kun je gebruikmaken van dat ‘plan’. Welke beelden zitten het dichtst bij dat oorspronkelijke plan? Op die manier maak je een grove selectie en heb je de basis al te pakken. Waarschijnlijk heb je nu een aantal foto’s over die min of meer aan je idee en eisen voldoen. Nu komt het erop aan dat je uit die foto’s dat ene ‘meesterwerk’ tevoorschijn tovert. Ga na door welk beeld je zelf het meeste geraakt wordt. Waar stopt je blik? Waar is de geportretteerde het meeste zichzelf? Hoe zit het met de compositie en met het licht?

Vaak zijn er een of meerdere beelden te vinden waarbij al deze aspecten goed uit de verf komen. Combineer die technische en beeldtechnische eisen met je eigen voorkeur en smaak: dan houd je als het goed is dat ene goede, sprekende portret over. Bij dat portret zijn de inhoud en de esthetische kant van het beeld volledig in balans.

Tips voor het fotograferen van mist en dauw

Fotowedstrijd: Zwart-wit