in

Fotograferen tijdens het gouden en blauwe uurtje

Benut het mooiste licht van de dag

Licht bepaalt in belangrijke mate hoe mooi je foto’s worden. Twee belangrijke tijdstippen waarop je geheid fraaie foto’s maakt, zijn het gouden en het blauwe uur. Wat zijn dat en hoe benut je ze maximaal?

Het gouden uur en het blauwe uur zijn geliefd bij fotografen. De reden is simpel. Op die tijdstippen maak je de mooiste foto’s vanwege het prachtige licht. Het gouden uur speelt zich af vlak voor de zon ondergaat. Eenmaal onder de horizon verdwenen, breekt meteen het blauwe uur aan. In de ochtend is de volgorde precies andersom. Vlak voor zonsopkomst is er het blauwe uur en zodra de zon boven de horizon uitkruipt, gaat het gouden uur van start.

Wil je optimaal van mooi licht profiteren, dan heb je per dag dus twee kansen. Mits het weer meezit.

Gouden uur

Het gouden uur speelt zich af als de zon laag aan de horizon staat. De lage stand heeft als voordeel dat het zonlicht warmer van kleur is dan tijdens de rest van de dag, waardoor alles er mooier en kleurrijker uitziet. Daarnaast ontstaan er prachtige lange schaduwen. Daar kun je van profiteren om je foto’s spannender te maken.

Fotograferen met de zon in je rug is het makkelijkst. Alles wat je ziet, wordt dan in een mooie gouden gloed gezet en vraagt erom vastgelegd te worden. Maar doordat de zon achter je staat, zijn de schaduwen minder goed te zien. Die ontstaan immers tegenover de zon en blijven nu dus grotendeels verborgen. Plaats de zon daarom meer naar de zijkant, dan zie je direct veel schaduwen ontstaan. Je kunt zo perfect spelen met licht en donker en indrukwekkende foto’s schieten, zoals schaduwen van bomen die zich als tentakels over een grasveld uitstrekken. Pas wel op met objecten die zich in de schaduw van andere objecten bevinden. Die blijven erg donker, omdat er geen zonlicht op valt. Zo komt een pittoresk huisje naast een kerk minder goed uit de verf.

laagstaande zon door de bomen in besneeuwd landschap
Foto: Sander34
Een lage zon schijnend langs bomen geeft extra dieptewerking.

Tegenlicht

Richt je de camera meer richting de zon, dan ontstaat er een tegenlichtsituatie. Dat levert vaak schitterende foto’s op, al is de belichting iets lastiger. De lichtmeter in je camera raakt namelijk in de war door die felle lichtbron boven het relatief donkere landschap. Door te spelen met de belichtingscompensatie, bepaal je hoe licht het landschap en de lucht worden. De lucht is altijd feller dan alles wat zich eronder bevindt, dus beide goed op de foto krijgen, lukt niet snel. Een trucje dat je kunt gebruiken, is de zon ergens achter plaatsen. Daarmee raak je in ieder geval die felle lichtvlek kwijt. Neem een groepje bomen in een weids landschap. De zonnestralen die door dat bosje vallen, veroorzaken schitterende schaduwpatronen op de grond, met schaduwen die over de grond jouw richting op kruipen en steeds verder uitwaaieren. Door het contrast ontstaat er een beeld met een mooie dieptewerking. Het felle, maar warme licht verlicht de stammen en takken vanaf de achterzijde. Bomen veranderen in silhouetten met nog net voldoende doortekening. Is het een beetje nevelig, dan krijg het landschap een dromerig tintje.

Blauwe uur

Zodra de zon is ondergegaan, breekt het blauwe uur aan. Dat is daarmee, net als in de ochtend, de periode die de dag van de nacht scheidt. Zodra de zon onder de horizon verdwijnt, is het niet meteen donker. Vergelijk het met een lichtdimmer waaraan steeds sneller wordt gedraaid. Eerst wordt het langzaam minder licht en plotseling merk je dat het wel heel erg snel donker wordt. Tijdens het blauwe uur wordt de lucht steeds minder fel verlicht, omdat de zon dieper onder de horizon wegzakt. Behalve dat de lucht donker wordt, kleurt deze ook steeds dieper blauw. Ergens tijdens het blauwe uur gebeurt nog iets belangrijks: de verlichting springt overal aan. In huizen en gebouwen, maar ook de gevelverlichting en straatlantaarns.

Blauw met oranje

Kampen tijdens het blauwe uurtje
Foto: dennisart
De kleuren blauw en oranje combineren uitermate goed.

In de tweede helft van het blauwe uur ontstaat er op een bepaald moment een perfecte balans tussen de diepblauwe lucht en al het kunstlicht van de bewoonde wereld. Dit is het ideale moment om sfeervolle foto’s te maken. De lucht is niet meer te fel en de omgeving is nu voldoende verlicht. Het blauw van de lucht contrasteert mooi met het oranjegeel van de stedelijke verlichting. Extra voordeel is dat objecten nu mooi afsteken tegen de lucht.

Lichtbalans

Het optimale moment tijdens het blauwe uur, wanneer lucht en landschap perfect in balans zijn, duurt erg kort. Eerst is de lucht nog te licht, het volgende moment lijkt het te donker. Snel handelen dus. Dat begint met op tijd aanwezig zijn en je camera op de beste plek opstellen. Je zult langer moeten belichten dan overdag, dus kun je het beste een statief gebruiken. In principe kun je met elke programmastand werken en de belichting eenvoudig bijregelen met belichtingscompensatie. Bekijk het histogram om te bepalen of de foto niet te licht of te donker is. Overdag zie je vaak een enorme berg in het midden van de grafiek. In het blauwe uur kunnen twee bergen verschijnen: eentje aan beide uiteinden. Want er zijn zowel extreem donkere als lichte gebieden. Ook heb je altijd lichtbronnen op de foto staan. Overdag kun je de zon buiten beeld houden, maar ’s avonds is dat met al dat kunstlicht niet te voorkomen. Maak een foto liever iets te donker dan te licht. In de nabewerking kun je hem altijd nog wat lichter maken. Eigenlijk mogen alleen lichtbronnen overbelicht raken; glimmende straatstenen, een riviertje of de gevels van huizen niet.

Sun Surveyor

Het tijdstip waarop het gouden uur of het blauwe uur begint en eindigt, varieert gedurende het jaar. Per dag kan het al een aantal minuten schelen. Ook de duur verschilt: die kan korter, maar ook langer dan een uur zijn. Om op het juiste moment op de beste plek te staan, zijn er apps beschikbaar. Deze laten je voor een willekeurige plek op aarde zien wanneer en waar de zon staat. Je kunt zelfs langere tijd vooruit plannen. Een van die handige apps is Sun Surveyor (iOS en Android). De app laat je de tijden van het gouden uur en het blauwe uur zien, de stand van de zon en de maan op een plattegrond, in Streetview en geprojecteerd op het live camerabeeld. Wat wil je nog meer?

Een silhouettefoto maken doe je zo!

Review: Nikon Z 50