in

Het ‘lelijke’ fotograferen – Wabi-sabi en de schoonheid van het imperfecte


14 september 2016, 10:00

We fotograferen dat wat we mooi vinden, maar wat is eigenlijk ´mooi´? Wat is ‘schoonheid’? Er bestaat wel een aantal universele visuele elementen dat men over het algemeen waardeert: balans, proportie, kleur en textuur bijvoorbeeld. Maar schoonheid verschilt sterk per cultuur en zelfs per persoon: schoonheid ‘bevindt zich in het oog van de toeschouwer’. Dé schoonheid bestaat niet.

Het tegenovergestelde van perfectie

Ikzelf hou wel van een beetje perfectie en goed georganiseerde zaken. Maar perfectie is juist ook vaak saai en daarom vind ik vaak een enorme rust in de acceptatie dat de wereld níet perfect is en ik haar nooit naar mijn hand zal kunnen zetten. Als ik fotografeer, zoek ik daarom onbewust vaak naar het tegenovergestelde van perfectie: de vervallen kant. Het oude. Authentieke. De niet-perfecte dingen, het natuurlijke. Ik was me hier eigenlijk niet eens van bewust, totdat ik een fotograaf hierover hoorde vertellen en er zelfs een naam voor deze manier van kijken bestaat: Wabi-sabi, een term uit de Japanse kunst.

“To me, photography is an art of observation. It’s about finding something interesting in an ordinary place…
I’ve found it has little to do with the things you see and everything to do with the way you see them.”
~ Elliott Erwitt

Als je Wabi-sabi probeert te begrijpen, stuit je vaak op het voorbeeld van de gebroken vaas die weer aan elkaar gelijmd is en de breuken met goud zijn gedicht. In plaats van een nieuwe vaas te kopen, benadruk je hiermee juist de imperfectie, waardoor hij nog mooier wordt. Ook een vaas heeft namelijk een persoonlijkheid.

Ik was net even in Nederland en greep de gelegenheid aan wat Nederlandstalige boeken aan te schaffen. Eénmaal terug in Bogotá springt kat Kleur tegen een onhandig geplaatste koffiemok aan met als gevolg dat Herman Koch´s “Geachte heer M.” nu onuitwisbaar mooi bruin gekleurd is. Je kunt dat óf heel erg vervelend vinden en bij een volgende gelegenheid een nieuw exemplaar kopen, óf je denkt Wabi-sabi en waardeert de nieuwe persoonlijkheid en imperfectie van Herman Koch. Of, beter gezegd, de staat van zijn boek in mijn boekenkast dan. Dé schoonheid bestaat niet en vaak is het imperfecte nóg mooier.

Niets is eeuwig, niets is perfect

In onze Westerse cultuur staat vaak grandeur centraal, symmetrie, perfectie, eeuwigheid. Maar in Wabi-sabi gaat het juist om de schoonheid van het vergankelijke, de asymmetrie, de eenvoud, het niet pretentieuze, liefde voor oude en verweerde objecten. Niets is eeuwig, niets is perfect en juist het imperfecte staat centraal.

“Beauty can be seen in all things, seeing and composing the beauty is what separates the snapshot from the photograph.”
~ Matt Hardy

Die manier van kijken heeft wel iets. Als ik in een prachtige stad als Praag of Barcelona ben, heb ik soms moeite met fotograferen omdat alles er zo mooi, perfect, prachtig uit ziet. Juist in Colombia waar ik als fotograaf werk, krijg ik veel meer inspiratie uit de niet-perfecte objecten om me heen. Het maakt me bewust van mijn eigen vergankelijkheid en de kwetsbaarheid van de wereld waarin we leven. Niets is namelijk eeuwig, niets is af, niets is perfect. Het geeft me rust, maakt me melancholisch. De waardering van schoonheid dat, net als alles in de wereld, ook maar een beperkt leven heeft.

Wat kan Wabi-sabi betekenen voor je fotografie?

Niet alleen perfectie is dus ´mooi´. Zoek eens naar het imperfecte, naar asymmetrische dingen, zoek naar dat wat eens symbool stond voor schoonheid maar waarop de tand des tijds zijn sporen heeft nagelaten. De structuur, vormen en kleuren van een verroeste boot, bijvoorbeeld. Een kapotte stoelpoot. Verwelkende bloemen. Prachtige karakteristieke rimpels in een oud gezicht over verweerde handen. Leer kijken en jezelf te verbazen. Dé schoonheid bestaat niet.

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Gebruikersreview: Canon EOS 80D

Fotodokter: Blauwe waas in landschapsfoto