in

Het onbekende genre: Microfotografie

Afra de Leeuw

In deze blogserie blijven de bekende fotografiegenres eens onbesproken. De prachtige macrofoto’s, scherpe portretten en uitgestrekte landschappen laat ik voor wat ze zijn en zet een heel ander genre in de spotlight. Deze keer ontdekt Zoomer Afra de Leeuw de wereld van de microfotografie.

Wil je meer leren over fotografie en ook prachtige foto’s leren maken? Bekijk dan onze Basiscursus Fotografie

Nog meer fotografietips?
Wil jij ook beter leren fotograferen en nog veel meer van dit soort tips ontvangen? Bekijk dan ons uitgebreide aanbod van online fotografiecursussen in de Zoom Academy en start vandaag nog met jouw persoonlijke cursus!
Zo kun je direct aan de slag met de cursussen Portretfotografie, Reisfotografie, Macrofotografie, Landschapsfotografie, Smartphonefotografie en later ook Lightroom en Straatfotografie.

Wat is microfotografie?

Er zijn veel fotografen op Zoom.nl die zich bezig houden met macrofotografie. Op je buik in de tuin en dan wachten op een prachtige vlinder of ander insect. Maar sommige fotografen gaan nog een stapje verder en houden zich bezig met microfotografie. Zo ook Ferry Siemensma: “Ik zit al sinds mijn vroege jeugd achter de microscoop.” Microfotografie is namelijk het fotograferen van alles wat je met het blote oog eigenlijk niet kunt zien, vertelt Siemensma. “Het verschil tussen macrofotografie en microfotografie zit in de grootte van de objecten. Voor beide soorten fotografie gebruik je meestal een vaste opstelling, al ben je natuurlijk met macrofotografie wel flexibeler. Je gaat het bos in voor bijvoorbeeld paddenstoelen en zet daar je apparatuur neer. Bij macro kun je ook meer manipuleren. Je kunt het onderwerp verplaatsen, anders belichten, van verschillende kanten bekijken en eventueel wat oppoetsen. Bij microfotografie heb je die mogelijkheden veel minder, omdat je plantjes en diertjes gewoonlijk tussen twee glasplaatjes ingeklemd zitten. Er zijn eigenlijk twee soorten microfotografie. Je kunt foto’s maken om iets vast te leggen en te registreren en je kunt kunstzinnige foto’s maken, waarbij je vaak abstracte composities krijgt. Wim van Egmond is in de kunstzinnige vorm een meester. Hij heeft dit jaar de Nikon’s Small World Competiton gewonnen. “Ik houd van dat soort kunstzinnige fotografie maar voor mij is de registrerende vorm het belangrijkst.”

Chaos amoebe

Bewerking

“Wil je microfoto’s gebruiken, dan is bewerking eigenlijk wel een must. Er zijn altijd ongewenste beeldelementen zoals stofjes, bacteriën en vlekken die je uit beeld wilt hebben. Vaak is het contrast gering en de ruis groot. Dan moet je aan de bak met Photoshop! Ook is het belangrijk om schaalstokjes in de foto aan te brengen, zodat je de grootte van een object kunt aflezen. Dat is wat minder leuk om te doen.”

Jong begonnen

“Toen ik 14 was, zat ik al achter de microscoop: een simpel Japannertje voor 14 gulden bij V&D in Sneek. Wat later kocht ik een wat meer degelijk Russische Lomo-microscoop, toen 350 gulden bij Loe Lap in Amsterdam. Het was een aanbieding toen ik een opleiding volgde tot biologieleraar. Ik tekende in die tijd alles wat ik door de microscoop zag en dat was nogal wat. En vooral met stipjes en een Rothring pen. Ik moet er vele duizenden gezet hebben, stipje voor stipje. Er waren toen, rond 1975, praktische en financiële nadelen aan microfotografie. Een belangrijk nadeel was het meten van het licht en ook dat de microscoop zelf relatief zak licht gaf. Toen Olympus als eerste uitkwam met een TTL-camera, de Olympus OM-2n, verdween dat bezwaar. TTL betekende lichtmeting Through The Lens, waardoor je geen lichtmeter meer nodig had en flitsen door de microscoop een fluitje van een cent werd.”
“Inmiddels fotografeer ik bijna in alle fotografiegenres voor mijn beroep en inkomsten, maar macro- en microfotografie blijven toch echt mijn hobby. Microfotografie is een volkomen uit de hand gelopen hobby. Ik ben daarmee specialist geworden op het gebied van amoeben, dat zijn microscopisch kleine diertjes die overal in water voorkomen. Nu word ik uit de hele wereld om advies gevraagd en doe onderzoek voor bijvoorbeeld de universiteit van Neuchâtel in Zwitserland. Daarom heb ik een website opgezet, arcella.nl, met als doel anderen een hulpmiddel te bieden om amoeben op naam te brengen. Er staan momenteel ongeveer 2.500 foto’s op die site en het einde is nog niet in zicht!”

Nuclearia

Apparatuur en werkwijze

“In principe heb je natuurlijk een microscoop nodig en een camera. Je kunt tegenwoordig via eBay voor heel redelijke prijzen kwalitatief hele goede microscopen kopen. Het zijn weliswaar oude modellen, maar je ziet er evenveel mee als met een moderne microscoop. Zo werk ik nu met een microscoop die ooit het paradepaardje van de firma Leitz was, de Orthoplan, en die rond 1980 volledig uitgerust € 60.000 kostte. Tegenwoordig leg je er € 4000,- voor neer, maar voor € 500,- kun je al een prima microscoop kopen. Koop het liefst wel een merkmicroscoop, zoals van Leitz, Zeiss, Olympus en Nikon. Die oude modellen zijn kwalitatief veel beter dan nieuwe goedkope microscopen van onbekende merken.”

Ferry in zijn ‘studio’ met zijn Canon EOS 550D bovenop de microscoop.

“Voordat ik aan de slag ga met microfotografie neem ik eerst een monster. Met een aantal lege potjes ga ik het moeras in en schep daar wat bodemmateriaal uit het water. Thuis doe ik met een pipet een druppeltje daarvan op een glaasje. Daaroverheen plaats ik een ontzettend dun dekglaasje, van 0.17 mm dik. Vervolgens bekijk ik dit onder mijn microscoop. Ondertussen staat mijn camera aan, een Canon 550D, die via een usb kabel verbonden is met een flatscreen en in Live View modus precies weergeeft wat ik door de lens zie. Zie ik iets interessants, dan stel ik scherp op mijn monitor, bepaal de beelduitsnede, en met de muis maak ik de opname. Ik ben zelf een Nikonfotograaf, maar heb voor microfotografie een Canonbody gekocht, omdat Canon een elektronische sluiter heeft. Mijn Nikons (D300, D700) hebben dat niet, waardoor je last hebt van trillingen, ook als je flitst. Met mijn Canon heb ik geen flits nodig. Ik heb de halogeenlamp in mijn microscoop vervangen door een highpower LED en heb nu sluitertijden van 1/100 sec. Dat is prima voor mijn langzame amoeben. Ik heb alle instellingen op automatisch staan. Je kunt niet tegelijk een bewegend diertje volgen dat voortdurend uit de scherptediepte verdwijnt en ook nog aandacht hebben voor de camera. Automatische scherpstelling werkt overigens niet, omdat er op de camera geen objectief zit, dus dit moet ik handmatig doen. Het objectief zit op de microscoop zelf. Bij microfotografie maak ik vaak gebruik van stacking, omdat de dieptescherpte zo gering is. Vaak maak ik dan rond de 40 foto’s en voeg ze tot één foto samen met stackingprogramma Helicon Focus.

Kristal

Zelf aan de slag

“Er zijn een paar mensen die werkelijk fantastische foto’s maken, zoals Wim van Egmond. Wil je een indruk krijgen, kijk dan eens op de Nikon’s Small World site. Verder is alles een kwestie van zelf proberen, knutselen, op eBay rondkijken en vragen op fora stellen. Maar eigenlijk ben je vooral aan jezelf overgeleverd. Het is eenzaam werk, haha, je moet geen gezelligheidsmens zijn, maar ik vind het fantastisch om te doen! Ik ben er gewoonlijk drie tot vijf uur per dag mee bezig. Ik heb wel een paar goede contacten over de hele wereld en daarmee skype en email ik. Dat is mijn gezelligheid!”
“Als je begint met microfotografie, ga dan naar forums. Er is een goed Duits forum genaamd Mikroskopie-forum.de en een goed Amerikaans forum genaamd Photomacrography.net. Daar zijn altijd mensen die graag willen helpen. Er is ook een Nederlandse vereniging voor microscopie, het Nederlands Genootschap voor Microscopie. Dat klinkt wat deftig, maar er zitten hele gewone mensen met hele gewone microscopen, maar wel met veel kennis.”

Nebela galeata

“Voorlopig wil ik mijn website verder uitbreiden. Dat is een gigantische klus, want het is wetenschappelijk werk. Alles moet correct zijn. Verder wil ik beslist weer meer tijd besteden aan macrofotografie, maar elke keer vind ik weer wat nieuws onder de microscoop, en dan moet je denken aan nieuwe soorten die nog nooit eerder beschreven zijn. Die moet ik dan weer uitvoerig fotograferen, documenteren.”

Allogromia
Difflugia nodosa
Micrasterias

Onbekend fotografiegenre

De vorige blog uit de serie het onbekende genre gaat over onderwaterfotografie. Houd Zoom.nl volgende maand in de gaten voor een nieuwe blog over een ander onbekende genre.


Afra de Leeuw

Mij noemen ze nou Afra de Leeuw. Ik ben een schrijfster in hart en nieren en heb mijn Canon altijd bij de hand. Op het gebied van schrijven voor online en tijdschrift en reportagefotografie ben ik het meest actief, maar experimenteren in andere genres doe ik regelmatig. Op mijn portfoliowebsite kun je ontdekken wat ik zoal nog meer doe!

Bekijk alle artikelen van Afra de Leeuw


Zo corrigeer en verbeter je je foto in Lightroom

Hoe zorg je voor een goede backup van je foto’s?