in

Het onmisbare accessoire voor vogelfotografie: het statief

Bij vogelfotografie gebruik je vaak (zeer) korte sluitertijden, dus dan heb je voor de bewegings(on)scherpte geen statief nodig. Toch is het in sommige situaties wel degelijk een onmisbaar accessoire.

 

Meer leren over vogelfotografie? Volg dan de Zoom Academy Cursus Vogels spotten en fotograferen.

 

Een teleobjectief van bijvoorbeeld 500 mm of een telezoomobjectief van 150-600 mm is ideaal om vogels mee vast te leggen. Je kunt dan lekker ver bij de dieren vandaan blijven, je stoort ze zo min mogelijk en kunt ze toch beeldvullend vastleggen. Zo’n teleobjectief weegt al snel 1,5 kilo en een telezoom weegt vaak meer dan 2 kilo. Niet fijn om urenlang mee uit de hand te fotograferen.

Wat voor statief is handig om te gebruiken? We gaan er in dit artikel vanuit dat je meer fotografeert dan alleen vogels, en je dus een wat meer allround statief wilt hebben.

Stabiliteit

Een statief gebruik je niet alleen om je camera en objectief te ondersteunen, maar ook om bewegingsonscherpte te voorkomen. Bij het gebruik van langere sluitertijden, voorkom je met een statief dat je foto bewogen wordt doordat jouw handen tijdens de opname bewegen. Denk hierbij aan avond- en nachtopnamen van bijvoorbeeld een uil, waar je al snel met sluitertijden van tientallen seconden of minuten te maken hebt.

Een statief stelt je verder in staat om nauwkeurig en rustig te werken. Bijvoorbeeld bij vogelfotografie vanuit een hut met een prooi, bepaal je de compositie en wacht je desnoods uren tot eindelijk die prachtige vogel verschijnt. Vervolgens schiet je een reeks opnamen om thuis achter je computer de beste te kiezen.

 

 

 

Deze foto is gemaakt met een schommelkop op een statief. Dit maakt je flexibel en kun je supersnel reageren op beweging.

 

Fred Horst, fred-horst.zoom.nl
Canon 5D IV · ISO 1000 · F 7,1 · 1/1600 SEC · 400 MM

Maximale hoogte

Met een statief wil je zo comfortabel mogelijk kunnen werken. Vooral als je hem regelmatig of lang achter elkaar gebruikt. De hoogte van het statief speelt daarbij een belangrijke rol in. Als je continu met gekromde rug achter je camera staat, werkt dat niet fijn. Optimaal is daarom een statief dat hoog genoeg is om er met nagenoeg rechte rug achter te staan. Zoek daarom altijd in de specificaties op wat de maximale lengte van een statief is. Omdat je er nog een camera bovenop plaatst, mag het statief eventueel een fractie lager zijn dan de optimale hoogte.

 

 

Om de gewenste werkhoogte te gebruiken, gebruik je liever niet direct de middenkolom.

 

Om de gewenste werkhoogte te krijgen, schuif je altijd eerst de poten uit. Ben je er dan nog niet, dan is er nog de middelkolom waarmee je jouw camera extra de hoogte in stuwt. Er zit helaas wel een addertje onder het gras. Een statief is een driepoot en dat zorgt voor veel stabiliteit. Maar zodra je de middenkolom omhoog schuift, wordt het geheel iets minder stabiel. Er kunnen dan sneller kleine trillingen optreden, bijvoorbeeld bij harde wind of als je per ongeluk tegen je camera of een statiefpoot stoot. Daarom kun je de middenkolom het best bewaren voor specifieke situaties waarin je even wat extra hoogte nodig hebt en hem verder zoveel mogelijk (grotendeels) ingeschoven laten. Bij de specificaties staan altijd zowel de hoogte met ingeschoven als met uitgeschoven middenkolom vermeld.

Monopod

We hebben het vaak over driepootstatieven. Er bestaan ook éénbeenstatieven ofwel monopods. Omdat dit één uitschuifbare poot is, maak je daar geen opnames met zeer lange sluitertijden mee, en je kunt hem ook niet zomaar even wegzetten.

Het geeft je echter wél extra steun, zodat je scherpere foto’s zonder trillingsonscherpte maakt. Daarnaast zijn ze perfect om snel bewegende onderwerpen zoals vogels, maar ook vliegtuigen en racewagens te volgen en vast te leggen. Je bent namelijk flexibeler in de beweging van je camera. Soms kun je één poot van een driepootstatief losschroeven, waarna je die als monopod kunt inzetten.

 

 

Een dergelijk eenpootstatief wordt ook een monopod genoemd

 

Waterpas

In een statief kunnen een of meer waterpasjes zitten, zodat je hem exact vlak kunt neerzetten. Dat is vooral handig voor panoramafoto’s of tijdens het filmen. Een waterpasje in de statiefkop is nodig om er zeker van te zijn dat niet alleen de driepoot maar ook je camera waterpas staat. Moderne camera’s hebben steeds vaker zelf een digitaal waterpas aan boord waarmee je ook prima uit de voeten kunt.

Minimale hoogte

Naast de maximale hoogte van een statief, is ook de minimale hoogte van belang. Ook die vind je weer terug in de specificaties. Als je dicht bij de grond kunt komen, kun je hem perfect gebruiken om indrukwekkende opnamen laag bij de grond te maken, bijvoorbeeld van landvogels. Je schuift eerst alle poten en de middenkolom in, zodat het statief zo klein mogelijk wordt. Daarna kun je de poten vaak nog in een spreidstand zitten, waarmee de camera nog lager zakt.

Op een gegeven moment stoot helaas de onderkant van de middenkolom tegen de grond en kun je niet verder omlaag. Vandaar dat de kolom bij bepaalde statieven omkeerbaar is. De camera zweeft dan ondersteboven tussen de drie statiefpoten rakelings boven de grond. Dat maakt de bediening en het meekijken door de zoeker of op het scherm wel een stukje complexer. Bij andere statieven kun je de middenkolom tijdelijk weghalen, waarna je de camera bovenop de driepoot monteert en je via de spreidstand alsnog extreem laag bij de grond komt. Zonder dat alles ondersteboven hangt en dat werkt wel prettiger.

 

 

 

Extra tip: stel je camera in op de stille stand, zo verstoor je de vogels niet tijdens het fotograferen.

 

Bertus Kocken, bertus52.zoom.nl
Canon 5D III · ISO 1250 · F 6,3 · 1/640 SEC · 600 MM

 

Twee statieven

Een groot en zwaar statief is lekker stabiel en waait niet meteen om bij een windvlaag, maar is niet ideaal als je er veel of ver mee moet lopen of een fietsvakantie of vliegreis hebt geboekt. Een licht en compact reisstatief is dan een betere keuze. Bepaal daarom voor jezelf waar je hem het meest voor nodig hebt en dus of het handiger is om een groot en zwaar of juist een klein en licht statief aan te schaffen. Idealiter koop je beide, dan kun je nagenoeg alle fotosituaties aan.

Kantelbare middenkolom

Soms wil je over een hoog obstakel heen fotograferen. Zoals een hekwerk of de reling van een balkon of een brug. Dan is het handig als het statief extra hoog ingesteld kan worden. Een statief dat boven jou uittorent, komt in die situaties goed van pas. Er bestaan zelfs speciale hoogtestatieven waarmee je algauw een meter of vijftien de lucht in gaat, maar dan moet je de camera wel op afstand bedienen. Maar een dergelijk statief wordt niet specifiek voor vogelfotografie gebruikt.

Het kan ook gebeuren dat je met de camera niet in een ideale positie kunt komen omdat de statiefpoten in de weg staan. Dit kan in een krappe schuilhut het geval zijn. Dan is een statief met een kantelbare middenkolom een uitkomst. Je kunt hem dan schuin of horizontaal plaatsen, al verlies je hierbij wel wat stabiliteit. Bij een schuilhut met een open raam kun je op deze manier ook de camera net buiten de hut plaatsen.

Tegenstrijdige eigenschappen

Stabiliteit en stevigheid zijn essentieel, omdat je een statief vooral inzet als je niet uit de hand kunt of wilt fotograferen. Je foto mag natuurlijk niet verpest worden door trillingen. Als alles al begint te wiebelen als je er bij wijze van spreken alleen maar naar kijkt, heb je natuurlijk niets aan je statief en maak je het alleen maar erger. Een statief moet daarom voldoende stevig en stabiel zijn. Maar je moet hem ook nog eens met je mee kunnen nemen. Daarom spelen gewicht en grootte ook een belangrijke rol. Hierdoor zijn de eigenschappen waar het perfecte statief aan moet voldoen al snel strijdig met elkaar. Dus zul je meestal een compromis moeten sluiten. Een statief met maximale stabiliteit en stevigheid, dat tegelijkertijd supercompact is en zo licht als een veertje, bestaat gewoonweg niet.

 

 

 

De foto is onder slechte lichtomstandigheden gemaakt. De opname is gemaakt met een lange sluitertijd en de camera op het statief.

 

Bas Ronteltap, basronteltap.zoom.nl
Canon 70D · ISO 100 · F 5,6 · 1/2 SEC · 300 MM

 

Statiefkop

Met alleen een statief ben je er nog niet. Je hebt ook nog een geschikte statiefkop nodig. Vaak kies je die apart uit, al kun je ook kant-en-klare combinaties van statief en kop kopen. Er bestaan diverse soorten statiefkoppen, waarbij veel fotografen een sterke voorkeur hebben voor een balhoofd. Daarmee kun je jouw camera in alle richtingen bewegen, om hem vervolgens met één draai aan de knop in de gewenste stand te vergrendelen. Superhandig voor vogelfotografie, omdat je zonder de vergrendeling lekker flexibel bent in het volgen van de dieren.

Gebruik je een driewegkop, dan kun je met hendels elke richting afzonderlijk vergrendelen en weer ontgrendelen. Je kunt de camera hiermee wat nauwkeuriger ergens op kunt richten, maar het zijn wel meer handelingen en kost dus wat meer tijd.

Bij natuurfotografen en zo ook vogelfotografen, is de schommelkop ook erg geliefd. Dit wordt ook wel een gimbal genoemd. Hij heeft een sterk draagvermogen en is speciaal voor het gebruik met zware, lange telelenzen ontworpen.

Belangrijk om te weten is dat zowel statief als statiefkop een maximale belasting kent. Beide moeten dus het gewicht van camera en (de zwaarste) lens kunnen dragen.

 

 

Let goed op of je statiefkop het gewicht van camera plus objectief kan dragen.

 

Pootsegmenten

Statiefpoten bestaan doorgaans uit drie tot vijf segmenten die je naar smaak kunt in- en uitschuiven om de gewenste werkhoogte te krijgen. Hierbij geldt: hoe minder segmenten, des te steviger en stabieler het statief. Als er minder segmenten zijn, moeten ze wel langer zijn om dezelfde werkhoogte te halen.

Dit betekent dat het statief ingevouwen minder compact zal zijn. Zijn er juist meer segmenten, dan kunnen ze korter blijven met behoud van een goede werkhoogte en is het ingeschoven statief lekker compact. Vooral een reisstatief moet licht en compact zijn. Vandaar dat ze vaak veel segmenten hebben of een beperkte werkhoogte. Let dus goed op welke lengte voor jou nog acceptabel is en kijk niet alleen naar de compactheid van het ingeschoven statief.

 

 

Dit statief heeft drie uitklapbare segmenten.

 

Klemmen of draaiknoppen

Pootsegmenten kun je op twee manieren vergrendelen: met klemmen of met draaiknoppen. Met klemmen schuif je een statief razendsnel uit en weer in. Je opent alle klemmen, schuift de segmenten naar buiten dan wel naar binnen – of laat dit aan de zwaartekracht over. Vervolgens klik je de klemmen weer dicht. Met draaiknoppen kost dit iets meer tijd en moeite. Via een draaibeweging ontgrendel je de knoppen en na het in- of uitschuiven draai je ze stevig, maar ook weer niet te vast aan. Voorkom wel dat een pootsegment onverwachts inschuift onder het gewicht van je camera met objectief, want dan kan de hele opstelling omkukelen. Statieven met draaiknoppen zijn compacter dan die met klemmen, maar het komt vooral aan op persoonlijke voorkeur.

Voetjes en spikes

Onder statiefpoten zit vaak een rubberdopje voor meer grip op gladde oppervlakken. Soms zitten er spikes onder deze dopjes verstopt, om jouw statief als het ware vast te pinnen op zachtere ondergronden. Je haalt de dopjes er dan vanaf, of draait de spikes naar buiten. Onder de middenkolom zit meestal nog een haak. Hier kun je iets zwaars zoals je cameratas aanhangen voor extra stabiliteit. Waait het, let er dan op dat dit gewicht niet gaat slingeren, want dan werkt het averechts. Houd verder altijd rekening met de ondergrond. Jouw statief kan nog zo stevig zijn, als de grond instabiel is krijg je alsnog onscherpe foto’s door trillingen of bewegingen. Denk aan losse tegels, een zompige ondergrond of een licht deinende steiger of vlonder.

 

 

 

Op enige afstand, ± 4mtr, achter een camouflagenet kon vanaf een statief deze foto van de ijsvogel gemaakt worden.

 

Aloys Sanders, aloyss.zoom.nl
Canon 5D lll · ISO 1000 · F 8 · 1/200 SEC · 560 MM

 

Werkhoogte instellen

Je hebt zeker niet altijd de maximale werkhoogte nodig. In dat geval kun je het beste als volgt te werk gaan. Laat altijd eerst de middenkolom zakken als je dit nog niet gedaan hebt. Schuif daarna de onderste pootsegmenten in. Die zijn namelijk het dunst en dus het minst stabiel. Je schuift dus nooit als eerste de hoogste pootsegmenten in, want die zijn het dikst en dus steviger. Is de ondergrond onregelmatig, zoals bij rotsen of op een hellend vlak, dan kun je op exact dezelfde manier één of twee van de drie poten een stukje inkorten om de camera toch vlak te krijgen.

Heb je geen kantelbare middenkolom, dan is twee poten inkorten een optie, zodat het statief lichtjes naar voren helt. Mits je dat met mate doet, het niet waait en de camera met lens niet al te zwaar is. Controleer na het verstellen altijd of alles nog steeds stabiel staat en blijf continu bij je statief om je camera op te vangen mocht er onverhoopt toch iets misgaan.

 

 

 

Gemaakt met de camera op statief, op een afstand van ongeveer drie meter tot het object, en met de afstandsbediening op de camera.

 

Eddy Devlieger, eddydevlieger.zoom.nl
Nikon D500 · ISO 500 · F 6,3 · 1/50 SEC · 210 MM

 

Stabiliteitstest

Wil je weten hoe stabiel een statief is? Zet je camera erop, kijk door de zoeker of op het scherm en tik zachtjes tegen een statiefpoot, de middenkolom of de camera. Je zult verbaasd staan hoe snel alles trilt en hoe lang het duurt voor de trillingen eindelijk zijn weggeëbd. Dat geeft meteen het belang aan van het gebruik van een afstandsbediening of de zelftimer en het vooraf opklappen van de spiegel van een spiegelreflex. Het liefst raak je camera en statief niet aan tijdens van een opname.

 

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Vogels spotten en Fotograferen in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het vastleggen van deze gevleugelde modellen en nog veel meer.

Zo leer je onder andere:

  • Alles over het vinden van verschillende vogelsoorten
  • De basis voor het fotograferen van vogels
  • Hoe je je camera het beste kunt instellen
  • Het nabewerken bij vogelfoto’s

Bekijk hier de volledige Cursus Vogels spotten en Fotograferen.

Bekijk ook deze video over het fotograferen van een ijsvogel:

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Dit waren de mooiste foto’s van februari 2022!

De zonsopkomst fotograferen met een lange sluitertijd? Dit is het recept!