in

Lange sluitertijden gebruiken voor landschap en architectuur: zo doe je dat

Je hebt ze vast weleens gezien. Prachtige architectuurfoto’s waarop sierlijke slierten voortjagende wolken te zien zijn. Of natuurfoto’s waarop een waterval of riviertje in een zijdezachte stroom is veranderd. Dit soort foto’s maak je door overdag lange sluitertijden te gebruiken. Klinkt eenvoudig, toch?

Nou, nee. Want hoe krijg je overdag lange belichtingstijden? Aan licht is overdag namelijk geen gebrek. De belichting bepaal je met drie instellingen: diafragma, sluitertijd en iso-waarde. Voor een zo lang mogelijke sluitertijd kies je de kleinste lensopening (een hoog diafragmagetal als F 22) en de laagste iso-waarde. Helaas heb je overdag dan nog steeds met belichtingstijden te maken waarmee je niet die spectaculaire bewegingsfoto’s maakt. Want voor de bewegingsvervaging waar we het hier over hebben, moet je aan dertig seconden of langer denken.

Meer leren over architectuur? Volg dan de Zoom Academy Cursus Lijnen en Perspectief en leer alles over het fotograferen van gebouwen!

Door goed te kijken, ontdek je welke bewegingen mooi vervaagd op de foto komen.

Andrew den Bakker, ur2nd.zoom.nl
Canon 5D II · ISO 50 · F 22 · 20 SEC · 35 MM

Big stopper

Toch is de oplossing eenvoudig. Je hoeft de camera alleen maar voor de gek te houden door het toestel te laten denken dat het veel donkerder is dan het in werkelijkheid is. Dat doe je door een grijsfilter voor de lens te houden. Een grijsfilter houdt een bepaalde hoeveelheid licht tegen die je uitdrukt in stops. Eén stop is een halvering van het licht, bij twee stops heb je nog maar een kwart over, dus dat schiet al aardig op.

Favoriet bij nagenoeg alle fotografen die graag met lange belichtingen werken, is de ‘big stopper’. Dat is een grijsfilter waarmee je maar liefst tien stops licht tegenhoudt. Dit filter laat dus slechts een duizendste van het licht door. Als je door het filter kijkt, zie je nagenoeg niets meer. Diverse merken brengen grijsfilters op de markt in allerlei sterktes. Big stoppers zoals de B+W 110 ND en de Lee Big Stopper zijn erg populair onder fotografen. Ook filters die zes stops licht tegenhouden zijn erg gewild, ook wel ‘little stopper’ genoemd.

De voortjagende wolken geven de foto meer dynamiek.

Raoul Baart, weimaraan.zoom.nl
Nikon D800 · ISO 100 · F 14 · 58 SEC · 22 MM

Scherpstellen

Welk type grijsfilter je ook gebruikt, het stelt je in staat om overdag aanzienlijk langer te belichten. Wel heb je een klein probleempje: doordat je 1000 keer minder licht ziet, zie je ook niets meer door de optische zoeker. Gelukkig zijn de camera’s tegenwoordig voorzien van live-view. Schakel dat dus in en vergeet de zoeker. Zie je ook op het scherm weinig, weer het zonlicht dan met je hand. Werk je met een systeemcamera, dan kun je de digitale zoeker (EVF) juist wel goed gebruiken. Dat is immers een minischerm.

Uiteraard werk je vanaf statief, want je gaat heel lang belichten. Je kunt proberen of de camera automatisch scherpstelt. Al is vanwege het weinige licht de kans groot dat je dit met de hand moet doen. Schakel dan over op handbediening en draai aan de lensring tot het onderwerp scherp is. In live-view kun je doorgaans vijf of tien keer op het beeld inzoomen, wat het scherpstellen een stuk gemakkelijker maakt. Zie je echt te weinig, stel dan eerst scherp en plaats daarna voorzichtig het filter op de lens.

Bij snelle bewegingen geeft een korte belichting van enkele seconden ook al een fraai resultaat.

Lex Schulte, meneerlex.zoom.nl
Nikon D700 · ISO 100 · F 22 · 2 SEC · 16 MM

Belichting berekenen

De eenvoudigste methode om de belichting te bepalen, is door het filter nog even van de lens te laten. Schakel bij voorkeur over naar de Av-stand en kies een diafragmawaarde die de gewenste scherptediepte oplevert, iets als F 11. Stel vervolgens een lage iso-waarde in, zoals iso 100. Dan blijft de sluitertijd over, daar waar het allemaal om begonnen is. Omdat je in de Av-stand werkt, zal de camera een sluitertijd tonen zodra je de ontspanknop half indrukt. Onthoud die sluitertijd.

Omdat het filter in ons voorbeeld tien stops licht tegenhoudt, moet je de door de camera aangegeven sluitertijd tien keer halveren om de juiste belichtingstijd te krijgen mét dat filter. Maar hoe bereken je die? Stel dat de camera 1/30 aangeeft. Je plaatst vervolgens een grijsfilter dat (als voorbeeld) tien stops licht tegenhoudt. Dit betekent dat je de sluitertijd tien stapjes (stops) moet verlengen. Zo kom je uit op dertig seconden. Om rekenfouten te voorkomen, kun je het beste een tabelletje uitprinten waarin de mogelijke sluitertijden staan opgesomd. Maar – natuurlijk – is hier ook een app voor. Daarmee zie je het in een oogopslag en hoef je niet zelf aan het rekenen. Voor de iPhone is de app NDCalc2 (1,09 euro) een aanrader. Je kunt uit een heel scala aan grijsfilters kiezen en de sluitertijd wordt automatisch voor je vertaald.

Als laatste stap schakel je van de Av-stand over naar de M-stand. Stel de door jou gekozen diafragmawaarde (F 11) en iso-waarde (100) weer in en daarna de zojuist berekende sluitertijd. Klaar om de foto te maken! Maar gebruik wel een afstandsbediening om trillingen bij de start van de opname te voorkomen.

Alles wat beweegt, komt vervaagd op de foto.

George Koultouridis, seven-hundredth.zoom.nl
Nikon D700 · ISO 100 · F 16 · 8 SEC · 24 MM

Beweging te zien

Techniek is belangrijk bij het fotograferen met een lange sluitertijd, al is het eigenlijk vooral een kwestie van oefenen. Veel belangrijker dan de techniek is kijken. Om mooie ‘bewogen’ foto’s te maken, moet je bewegingen leren herkennen. Voordat je afdrukt, moet je eigenlijk al weten hoe het resultaat er ongeveer uit zal zien. Ook dat is aan te leren. Begin met te letten op alles wat beweegt. Snel, maar ook langzaam.

Dankzij een lange belichting wordt een waterval zijdezacht.

George Koultouridis, seven-hundredth.zoom.nl
Nikon D700 · ISO 200 · F 16 · 20 SEC · 24 MM

Let daarnaast ook op alles wat stilstaat. Het eerste zal namelijk in een bepaalde mate vervagen, terwijl het tweede scherp op de foto komt. Dat geeft een mooi effect en zorgt voor contrast. Wolken, rook en water worden bijvoorbeeld streperig, terwijl een brug, fabriek en kantoorgebouw haarscherp afgebeeld worden. Snelheid is ook nog eens relatief. Van dichtbij lijken wolken veel sneller te bewegen dan in de verte. Dus door extra veel in beeld te nemen met een groothoeklens, breng je meer dynamiek in de foto. Vooral als de wolken (schuin) naar je toe of van je af bewegen. Je krijgt dan een versterkt diepte-effect.

De extreem lange sluitertijd zorgt ervoor dat er een mooie beweging in de lucht en het riet te zien is.

Jan Teeuwen, jant.zoom.nl
Canon 60D · ISO 100 · F 9 · 150 SEC · 20 MM

Kortere sluitertijden

Behalve wolken, rook en water kun je ook verkeer laten vervagen of een stroom voorbijgangers of fietsers. Omdat je daarbij met snellere bewegingen te maken hebt, is het beter om minder lang te belichten. Anders vervaagt alles zo veel dat je er helemaal niets van terugziet, hooguit wat spookachtige strepen en vlekken. Afhankelijk van de snelheid en de richting van de beweging kan een halve seconde, een seconde of een paar seconden al voldoende zijn. Experimenteer vooral veel met verschillende sluitertijden tot je de mooiste effecten krijgt. Alles hangt af van hoe je de beweging op de foto wilt krijgen. Sterk vervaagd en amper herkenbaar of juist een klein beetje vervaagd en dus nog aardig goed herkenbaar? Voor deze kortere tijden heb je niet per se een big stopper nodig. Een grijsfilter dat minder stops licht tegenhoudt, volstaat ook. Het kan dus geen kwaad om grijsfilters in verschillende sterktes te kopen.

Door te experimenteren met de sluitertijd ontdek je bijzondere effecten.

Nico van Leeuwen, nico8106.zoom.nl
Canon 60 D · ISO 100 · F 20 · 0,5 SEC · 300 MM

Zo krijgt een trein pas echt snelheid.

Fenneke Visscher, fennie2102.zoom.nl
Canon 40D · ISO 800 · F 16 · 0,4 SEC · 26 MM

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Lijnen en Perspectief in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen van architectuur en nog veel meer.

Zo leer je onder andere:

  • Alles over lijnenspel en verdwijnpunten
  • De beste composities voor gebouwen
  • Welke camera’s en objectieven je kunt gebruiken
  • Een aantal extra creatieve trucs

Bekijk hier de volledige Cursus Lijnen en Perspectief.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Dynamische foto’s: meebewegen met je onderwerp

Dit zijn de mooiste bossen van Nederland en België