in

Lastige kwesties: de ethische keuzes van een macrofotograaf

Ethiek. Het komt overal in onze maatschappij terug. Wat kan wel en wat kan niet? Welke waarden en normen bewaken we? Niet alleen in het dagelijks leven is ethiek een terugkerend onderwerp, zelfs wij als fotografen hebben hier volop mee te maken, en jij als macrofotograaf ook.

Goed en kwaad

Het komt in veel verschillende facetten van fotografie terug. Ethiek is onder andere een belangrijk element binnen straatfotografie, natuurfotografie en uiteraard ook de macrofotografie. Hoe ver mag je nu eigenlijk gaan voor de perfecte foto?

Die vraag is lastig te beantwoorden helaas. Wat voor de één normaal is, gaat voor een ander misschien al een stap te ver. Het is daarmee ook lastig om te oordelen over de keuzes die je maakt en hoever je gaat voor die ene foto. Wat wellicht een goede leidraad is, is respect. Respect voor het onderwerp en de omgeving waarin het leeft. Zo geef je het leven een waarde.

Leven en dood

Men neme een vlieg. Deze wil je als macrofotograaf zo imposant mogelijk vastleggen met een indrukwekkend insectenportret tot gevolg. Maar zodra je dichtbij komt met je macrolens, vliegt hij vanzelfsprekend weg. Mag je hem dan vangen? Sprayen? Invriezen?

Het is verbazingwekkend wat mensen uithalen om die ene foto te kunnen maken. Een stilzittende vlieg werkt nu eenmaal makkelijker dan een wegvliegende. Helemaal als je ook nog aan de slag wilt met technieken als focus stacking. Er zijn verhalen van fotografen die zelfs nog levende vlinders opprikken om de juiste foto te kunnen maken.

Waar leven wordt ingeruild voor de dood en een levend wezen doelbewust aan zijn of haar leefomgeving wordt onttrokken, moet we ons zeker de vraag stellen of we daarmee niet een belangrijke grens verleggen.

Rustige dieren

Wil je nu die vlieg perfect fotograferen? Of een ander levend macro-wezentje zoals een indrukwekkende vlinder? Zet de wekker! Sta vroeg op. Nog voor de zon opgaat. Zolang insecten en vlinders nog niet opgewarmd zijn, zitten ze stil. Je kunt dan nog steeds heel dichtbij komen. Sterker nog, zolang de macrowereld nog niet is opgewarmd, kun je tot op centimeters naderen. Er zit nog niet voldoende energie in de kleine wezentjes. Zo heb je alle tijd om de perfecte macro-opname te maken. Mét respect voor het dier.

In de voortuin heeft René een stukje ingericht voor bijen en vlinders, zo is er altijd wat te zien. Met een hoge sluitertijd en op de continu-autofocus is deze foto gemaakt.

René Spruijtenburg
Nikon D500 · ISO 200 · F 3,2 · 1/4000 SEC · 105 MM

Omgeving beïnvoeden

Daar zit je dan, ’s ochtends om 06.15 uur in de vrije natuur. De insecten zitten nog koud en onbewogen in het gras en op de bladeren van de struiken. Loop nu geen kilometers. Ga zitten en kijk om je heen. Onvoorstelbaar wat er op een vierkante meter allemaal te vinden is! Nu de kleine beestjes nog stil zitten, is er één uitdaging: wind. De beestjes mogen dan wel stil zitten, maar scherpstellen is nu lastig door de beweging van het gras waar de insecten op zitten.

Neem daarom wat wasknijpers mee in je tas, of wat andere accessoires. Hiermee kun je eventueel het één en ander vast zetten, zodat de wind wat minder vrij spel heeft.

Bij het fotograferen van dit sprinkhaantje heeft Marjolein eerst gezocht naar een mooi standpunt waarbij de achtergrond geen storende elementen bevat.

Marjolein van Hekke
Sony A77 II · ISO 200 · F 2,8 · 1/125 SEC · 90 MM

Achtergrond

De achtergrond is een belangrijk element in iedere macrofoto. Laat je juist de omgeving zien of wil je juist dat de achtergrond zo zacht en rustig mogelijk is? In dat laatste geval springt je onderwerp er extra uit en wordt alle aandacht daar naartoe getrokken.

Het verkrijgen van een rustige achtergrond doe je over het algemeen door te werken met je diafragma-instelling. Met een laag F-getal (een open diafragma dus) wordt een kleine scherptediepte gecreëerd: je onderwerp is scherp en de achtergrond is onscherp. Maar niet alleen het F-getal bepaalt die rust; ook de afstand tussen het onderwerp en zijn achtergrond is een belangrijke factor. Hoe verder het onderwerp van de achtergrond verwijderd is, hoe zachter en onscherper die achtergrond wordt. En daar zit het probleem!

In het vrije veld heb je niet altijd de keuze over de achtergrond of de bewuste afstand ervan tot het onderwerp. De vlinder kan onbewogen op een blad plaats hebben genomen, maar doordat er direct daarachter nog meer bladeren in de compositie zitten, is het onmogelijk die rustige achtergrond te creëren. Loop eens rond en kijk of je vanuit een andere hoek kunt fotograferen.

Kan of wil je dat niet, dan komt er bij veel fotografen een vreemd stemmetje het hoofd binnengeslopen, die een belangrijke vraag op ethisch vlak zal stellen: breek ik dat takje in de achtergrond af of niet? Trap ik dat gras achter die mooie zwam plat of doe ik het niet? Dus wederom de vraag: hoe ver gaan we?

Het breken van takjes of het knakken van gras is not done, hoe onschuldig het ook lijkt. Het is en blijft een inbreuk op de omgeving en een ingreep in iets dat leeft. En het breken hoeft ook niet, het is niet nodig! Wat een prima alternatief is, is het tijdelijk wegbuigen van takken. Neem daarom knijpers mee, of kleine lijmklemmetjes. Zo kun je storende elementen even uit beeld buigen en de omgeving na het fotograferen weer herstellen. Zo krijg je én een rustige achtergrond én laat je tegelijkertijd de omgeving intact.

Hier is gezocht naar een positie met een zeer zachte achtergrond.

Peter Abbes
Canon 77D · ISO 100 · F 14 · 1/200 SEC · 55 MM met 3 macrotubes

Extreme macro

We hebben close-ups en we hebben macro. Maar daarnaast hebben we ook nog extreme macro. Immense vergrotingen van minuscule onderwerpen, zoals mieren of springspinnetjes. Voor dat soort extremen wordt er niet alleen met macrolenzen gewerkt, maar ook met tussenringen en voorzetlenzen, zodat de meest extreme vergroting haalbaar is. Of er wordt een speciaal objectief gebruikt.

Je ziet later in dit hoofdstuk nog mooie voorbeelden van extreme macrofoto’s.

Bij dat soort vergrotingen is iedere vorm van beweging funest. Dieren moeten stil zitten. Er mag geen zuchtje wind zijn. En daarom worden dikwijls dat soort opnames in de studio gemaakt. Meestal zijn die beestjes ook niet meer levend. Een dode vlieg of spin die al in de vensterbank lag is geen probleem. Maar neem geen beesten mee die nog leven!

Insecten en vlinders zijn tegenwoordig zelfs op internet te koop. Een keurig opgezette tropische vlinder is voor een paar euro al te koop. Die wordt speciaal gekweekt in landen als Maleisië. Het lijkt onschuldig, maar ook daar in die verre oorden waren het ooit levende wezens!

Ethiek

Het is moeilijk aan te geven wat wel mag en wat niet mag in je zoektocht naar jouw perfect foto. Ethiek is een kwestie van een eigen interpretatie van normen en waarden, maar ook hoe anderen daarnaar kijken.

Respect voor het onderwerp, de omgeving en het leven is wat ons betreft leidend. Doe wat goed voelt. Alleen dan kun je een foto maken waar je blij mee bent en die je zonder schaamte aan de rest van de wereld kunt laten zien!

Deze oorkruiper bewoog bijna niet meer in de tuin van Mike. Hij haalde zette hem op het blad waarop hij zat voorzichtig in een studiootje onder een super-macro-objectief, de MP-E 65. Een stack van 70 opnamen zorgde voor dit resultaat. Na het fotograferen is de oorkruiper met het blad terug de tuin in gegaan.

Mike van Harn
Canon 7D II · ISO 100 · F 5,6 · 4 SEC · 65 MM op 3x vergroting.

Foto-apparatuur stuk? Dit is de eerste hulp bij ongelukken

De 9 beste tips voor het fotograferen van noodweer