in

Op pad in de avond: voorbereidingen voor het fotograferen tijdens het blauwe uur

Fotograferen tijdens het blauwe uur vergt wat voorbereiding. Vooral om te weten wanneer je dit mooie licht kunt vastleggen, maar ook wát je wilt gaan fotograferen. Want in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, duurt het fenomeen helemaal geen uur! Jeroen Lagerwerf legt je alles over het blauwe uur uit.

Gedurende een etmaal verandert het natuurlijke licht voortdurend. Dit komt door de draaiing van de aarde waardoor de stand van de zon (en maan) steeds verandert. ’s Morgens komt de zon op in het oosten en gaat weer onder in het westen. Gedurende deze zonnegang verandert het licht steeds van kleur en sterkte. Zo gaat de donkere nacht in de vroege ochtend over naar koel blauw schemerlicht, daarna naar warm goudgeel licht en vervolgens tot helder daglicht. Tegen de avond gebeurt hetzelfde, maar dan in omgekeerde volgorde. Behalve het kleurverschil is ook de lichtintensiteit verschillend.

Tijdens het blauwe uur krijg je een prachtig kleurcontrast tussen kunstverlichting en de blauwe lucht, zoals hier bij het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis (Mariënburgkapel).

Jeroen Lagerwerf (jlfoto)
Sony A7R III · ISO 100 · F 11 · 13 SEC · 17 MM panorama

Kenmerken blauwe uur

Voor veel (landschap)fotografen is het gouden uur, tijdens zonsondergang of zonsopkomst, veruit het populairste tijdstip om eropuit te gaan. Niet zo gek natuurlijk, want het goudgele licht geeft een betoverend warme sfeer aan je foto en er is voldoende licht om vrij makkelijk te fotograferen.

Wat maakt het blauwe uur dan toch zo aantrekkelijk? Het licht is dan namelijk beperkt, wat fotograferen juist lastig maakt.

Een paar typische kenmerken van blauwe uur foto’s op een rij:

  • Spectaculaire kleur.
  • Magisch koele en serene sfeer.
  • Alles in het landschap krijgt een blauwe gloed.
  • Kleur van het landschap is soms zelfs bijna monochromatisch.
  • Verstilling (vooral met mist of water en lange sluitertijden).
  • Spetterend kleurcontrast met kunstverlichting of ondergaande zon of maan.
  • Anders dan de meeste foto’s.

Anders dan anders

Om het laatste punt even uit te leggen: veel fotografen houden het na zonsondergang voor gezien en gaan naar huis. En ook veel fotografen hebben geen zin om ’s nachts al op pad te gaan om op tijd de magische blauwe sfeer van de ochtend vast te kunnen leggen. Het is dus een uitgelezen kans voor jou om juist dan een bijzondere foto te maken!

oud het niet direct na zonsondergang voor gezien! Je krijgt daarna een prachtig blauwe gloed. Blijf letten op je compositie: hier zijn mooie inleidende lijnen gebruikt.

Ulbe Spaans (ulbespaans)
Canon 6D · ISO 100 · F 11 · 122 SEC · 16 MM

Verschillende lichtfasen en het blauwe uur

  • Daglicht. De zon staat hoger dan 6° boven de horizon.
  • Gouden uur. De zon staat tussen de 6° en de -4°.
  • Blauwe uur. De zon staat onder horizon tussen de -6° en -12°.
  • Donkere nacht. De zon staat lager dan -16°.

Tijdsduur

De zonnestanden die je in de afbeelding ziet, zijn handig om te weten als je een goede planning wilt maken. Merk op dat de zonnestand voor het blauwe uur maar weinig verschil kent. Dit maakt dat het blauwe uur helemaal geen uur duurt, maar eerder een kwartier of hooguit twintig minuten!

De werkelijke tijd die je hebt voor een ‘blauwe’ foto hangt ook nog af van het jaargetijde en de plek op aarde, het weertype en de luchtvervuiling. In de praktijk komt het erop neer dat het ‘blauwe uur’ bij ons in Nederland ongeveer een kwartier duurt. Je kunt die tijd nog wel iets oprekken door van de zon af te fotograferen, want daar is het eerder donker dan waar de zon onder gaat, en langer donker dan waar de zon opkomt. De blauwe periode duurt vaak ook nog wel iets langer, maar echt knalblauw is het maar even.

Overigens duurt het blauwe uur rond de poolcirkel wel degelijk een uur of zelfs uren. En in landen waar de zon recht boven je hoofd staat, duurt het slechts enkele minuten.

John creëerde een prachtig kleuren- en lijnenspel bij het blauwe uur in Rotterdam.

John Poot (johnpoot)
Sony A7 II · ISO 100 · F 8 · 19 SEC · 16 MM

Wat te fotograferen?

Door verschillende weersomstandigheden en jaargetijden is geen enkele blauwe-uur-foto hetzelfde. Zolang het maar buiten is, kun je het fotograferen tijds het blauwe uur. Natuurlijk zijn er een aantal onderwerpen die het goed doen: sneeuw en ijs bijvoorbeeld hebben van zichzelf vaak al een blauwe tint. Maar ook water: bij voorkeur met extreem lange sluitertijden. Of mistige straatjes in de binnenstad, waar de verlichting door de mist zwakker lijkt.

Maar je kunt het ook combineren met natuurverschijnselen zoals lichtende nachtwolken die alleen in de maanden juni en juli te zien zijn. Doordat de zon dan niet ver ondergaat, is het vaak nog niet helemaal donker voordat het wolkenschouwspel begint, en dus heb je een mooie blauwe lucht! Of wat dacht je van de ondergaande maan tijdens het blauwe uur. In het voorjaar ook te zien als supermaan.

Je kunt ook foto’s combineren. Zo heb ik zelf bijvoorbeeld vlak voor de schemer de Melkweg gefotografeerd en daarna het bevroren landschap tijdens het blauwe uurtje in de ochtend. Door deze foto’s samen te voegen, ontstond een foto waarop eigenlijk een tijdverschuiving zichtbaar is van nacht naar dag.

Bosfotografie tijdens het blauwe uur wordt niet heel veel gedaan, maar kan wel magische platen opleveren. Wel is het zaak dat het goed windstil is, doordat in het donkere bos de sluitertijden al snel oplopen tot tientallen seconden.

Bosfotografie tijdens het blauwe uur wordt niet veel gedaan maar kan geweldige platen opleveren.

Rob Visser (robvisser)
Nikon D5100 · ISO 100 · F 9 · 0,6 SEC · 90 MM

Voorbereiding

Doordat het mooiste blauwe licht maar zo kort aanwezig is, loont het de moeite om je goed voor te bereiden, en een plan te maken. Zo is het goed om vooraf te weten wat je precies wilt fotograferen en hoe. Bij een foto met veel details op de voorgrond is het bijvoorbeeld verstandig om je foto’s met iets meer licht te maken. Dus vroeg (in de avond) of laat (in de ochtend) in het blauwe uur. Zo kun je met een lage iso- waarde een gedetailleerde voorgrond fotograferen, eventueel met een langere sluitertijd. Hiermee verklein je de kans op dichtgelopen schaduwen of lelijke ruis bij het bewerken van je foto. Je kunt dan ook twee belichtingen samenvoegen: een van de voorgrond bij wat meer licht in het blauwe uur, en een van de achtergrond bij minder licht gemaakt.

Op een wat lichter moment in het blauwe uur, is het bovendien ook makkelijker om scherp te stellen. Zit je bijvoorbeeld dicht op de voorgrond en wil je die volledig scherp maken door focus stacking te gebruiken, dan gaat scherpstellen een stuk makkelijker met wat meer licht. Ook kan de sluitertijd korter zijn, waardoor het proces minder tijd in beslag neemt.

Positie en compositie

Door ruim op tijd aanwezig te zijn, kun je rustig op zoek naar mooie posities en composities zonder dat je je hoeft te haasten. Probeer hierbij voor jezelf al te visualiseren hoe het licht zal zijn tijdens het blauwe uur. Let vooral ook op mogelijk storende lampen die in het donker aanspringen. Deze kunnen ook lijnen van licht en schaduwen creëren die de compositie kunnen maken of juist breken!

Als je een goed plan en compositie hebt gevonden, loont het vaak om daar niet teveel meer van af te wijken. Beter één superfoto dan veel minder goede foto’s. Kleine positieveranderingen zijn wel te doen, maar je zult zien dat je maar enkele foto’s maakt waarbij de kleur blauw precies goed is.

Een ander voordeel van niet verplaatsen is dat je het beste moment kunt afwachten. Denk bijvoorbeeld aan wolken op de verkeerde plek of mensen en verkeer in beeld die je foto kunnen maken of juist verknallen.

Is je onderwerp in de buurt van water, glas of een ander spiegelend oppervlak? Ga dan eens door je knieën en kijk of je een spiegeling kunt meepakken in je compositie.

Michiel Tebeest (michiel-kijkt)
Sony A7 III · ISO 100 · F 11 · 30 SEC · 18 MM

Uitdaging

Een leuke uitdaging is om een foto zo te plannen waarbij bijvoorbeeld de rode gloed van de zonsondergang direct achter het onderwerp te zien is.

Of fotografeer bijvoorbeeld de (volle) maan precies boven de kerktoren tijdens het blauwe uur! Vooral maanfoto’s die je maakt met een flinke telelens, veraf van het onderwerp, kunnen spectaculair uitpakken. Door de comprimerende en vergrotende werking van de zoomlens, zal de maan een stuk groter lijken ten opzichte van het onderwerp. Dus hoe groter de afstand tussen jou en het onderwerp, hoe groter de maan in verhouding zal zijn. Ideaal hiervoor is een zoomlens van 400 mm (fullframe) of meer.

Om je foto zo te plannen, kun je gebruikmaken van hulpmiddelen. Vooral apps zijn hierbij een grote uitkomst. 

Zo’n foto kun je alleen maar maken door goed te plannen. Bezoek de locatie ook van te voren bij daglicht.

Arjan Almekinders (arjan-foto)
Canon R5 · ISO 800 · F 8 · 1 SEC · 400 MM

Plannen met Apps

De app Photopills is voor dit soort complexe fotoplanning veruit het populairst. Hiermee kun je vrij secuur jouw locatie ten opzichte van je onderwerp aangeven en zien waar en hoe hoog de maan zal staan. Om het nog preciezer te maken, kun je ook de brandpuntsafstand van je objectief invoeren, waardoor je ook de grootte van de maan en je foto kader kunt inschatten. Hoewel de app heel precies uitrekent wat alle verhoudingen, hoogtes en lijnen zijn te opzichte van je eigen positie; verdient het de aanbeveling om voor een plek te kiezen waar je nog wat bewegingsruimte hebt. Zo kun je te plekke nog wat improviseren, mocht het toch niet helemaal volgens de planning uitpakken. Op de website (www.photopills.com) en het YouTube-kanaal van Photopills, zijn volop artikelen en instructievideo’s te vinden met alle ins- en outs van de app.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Dauw fotograferen in de ochtend: dit is het recept voor een sprankelende macrofoto

Mistfoto’s maken: in nevelen gehuld