in

Op pad in de nacht: dit valt er allemaal te fotograferen

Tijdens zomernachten is de periode dat het donker is aanzienlijk korter dan tijdens de winter. Daarnaast zakt de zon niet zo heel ver onder de horizon, waardoor het zelfs midden in de nacht vaak niet volledig donker wordt. Dat is een groot voordeel bij het vastleggen van landschappen, omdat je dan nog íets van natuurlijk licht hebt, ook midden in de nacht. Een volle maan doet hier nog een schepje bovenop, waardoor je zelfs op de meest afgelegen plekken prima belichte landschapsfoto’s kunt maken.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Is er iets van bewolking en heeft die voldoende snelheid, dan kun je de wolkenlucht mooi laten vervagen omdat je toch al met lange sluitertijden werkt. Dankzij het maanlicht zijn al die wolkenflarden extra goed te zien. Bekijk hierbij goed een gemaakte testfoto, om te beoordelen of de beweging van de wolken mooi is in combinatie met je compositie. Soms moet je je compositie aanpassen op de richting van de wolken.

In de zomer komt soms zeevonk voor: dit zijn oplichtende algen die je langs de kust kunt zien. Een prachtig natuurfenomeen om te fotograferen. Gebruik hiervoor een niet al te lange sluitertijd. Je zult je iso-waarde moeten verhogen om voldoende licht op de sensor te krijgen.

Zeevonk licht bij beweging in het zeewater blauw op. Zeevonk is heel zwak licht, en dus een uitdaging om vast te leggen.

Erik van Asselt (erik1234)
Nikon D5300 · ISO 5000 · F 3,5 · 5 SEC · 18 MM

Lichtende nachtwolken

Een ander uniek en prachtig verschijnsel zijn de befaamde lichtende nachtwolken die je midden in de zomer soms kunt waarnemen. Of en wanneer ze er zijn, is een groot raadsel en lastig te voorspellen. Het best kun je ’s avonds tijdens/na het blauwe uur richting de horizon in het noordwesten kijken. Zelfs uren na zonsondergang kun je de helderverlichte wolken nog zien die zich op enorme hoogte bevinden. Net als voorafgaand aan de zonsopkomst, maar dan in het noordoosten.

Leg de prachtig verlichte wolken vooral vast met een mooi landschapje eronder, of zoek een interessante stedelijke of dorpse locatie op. De werkwijze is nagenoeg hetzelfde als hiervoor beschreven, behalve dat je de sluitertijd beperkt tot een seconde of tien om deze snel bewegende wolkenflarden niet te laten vervagen. Zoom gerust een stuk in, dan zie je de unieke golfpatronen veel beter.

Lichtende nachtwolken zijn een bijzonder verschijnsel om te zien én vast te leggen.

Peter Abbes (peterabbes)
Canon RP · ISO 100 · F 5,6 · 15 SEC · 42 MM

Sterrenhemel

Wil je graag een landschap met de sterrenhemel vastleggen? Dan ben je het best uit met een maanloze nacht, omdat de sterren anders grotendeels overstraald worden. Dit lukt overigens nog beter tijdens extra donkere en lange winternachten.

Neem je een deel van het landschap mee in je compositie, dan kan het handig zijn om het even te verlichten met bijvoorbeeld een zaklamp, flitser of led-paneel. Of je kunt twee losse beelden met precies dezelfde compositie maken en die naderhand samenvoegen: een waarbij je de voorgrond goed verlicht (met dus misschien wel een extreem lange sluitertijd), en een tweede waarbij je de sterrenlucht goed belicht.

Samenstelling van twee foto’s. Een passerende auto heeft de bomenrij zichtbaar gemaakt. De melkweg is ‘getracked’ met een startracker.

Andre van der Meulen (avdmeulen)
Fujifilm X-T2 · ISO 1600 · F 2,8 · 60 SEC · 16 MM

Sneeuw en ijs

Ligt er een laagje sneeuw? Dan verandert de omgeving in een grote reflector, waardoor je alles vanzelf beter ziet. Zeker als ook de maan aan de hemel staat. Let er nu bij de belichting goed op dat sneeuw niet in een egale witte vlek verandert, maar ook weer geen grauwige massa blijft. Wel zal sneeuw altijd een stuk helderder zijn op plekken met verlichting en donkerder waar dat ontbreekt.

Heeft het een tijdlang gevroren? Zoek dan vooral een meer, kanaal, riviertje, of ander waterrijk gebied op. Watermassa’s die normaalgesproken intens donker zijn, lichten dankzij de sneeuw en het ijs flink op. Ook vind je er vaak schitterende ijssculpturen als de begroeiing langs de oever door het ijs is ingekapseld. Vooral als er schepen varen tijdens het bevriezen, kunnen de prachtigste mozaïeken van aan elkaar gevroren ijsschotsen ontstaan. Zo in het donker bij maanlicht lijkt het soms net of je op een andere planeet bent. Blijft een smalle vaargeul over, dan ontstaan prachtige vervagingstrepen als je lang genoeg belicht. Zolang er maar wind staat of kort ervoor een schip is gepasseerd.

Dooit het na een lange vorstperiode? Houd goed de windrichting in de gaten, wie weet ontstaan langs de oever van een watermassa zoals het IJsselmeer enorme bergen kruiend ijs. Uniek om in het donker te bezoeken!

Langs oevers en bevroren watermassa’s vind je de prachtigste ijsstructuren. Dit is een samenstelling uit twee foto’s: voorgrond en lucht.

Luca Cutolo (lcutolo)
Sony A7 III · ISO 500 en ISO 3200 · F 2,8 · 8 SEC · 16 MM

Vallende sneeuw

Vallende sneeuw ziet er altijd prachtig uit op nachtfoto’s. Zoek liefst een plek met wat verlichting. Dat mag zowel een landelijke als stedelijke omgeving zijn. Sneeuwvlokken zie je namelijk extra goed in het licht van bijvoorbeeld straatlantaarns, etalages en autolampen. Vooral historische gevels en straatjes doen het erg goed in sneeuwfoto’s en leveren sprookjesachtige beelden op.

Omdat sneeuwvlokken tot strepen vervagen tijdens een lange sluitertijd, kies je een hogere iso-waarde en zet je het diafragma verder open. Zo kun je een wat kortere sluitertijd gebruiken. De vlokken mogen wel gerust lichtjes vervagen, zolang het maar herkenbaar blijft. Werk vanaf statief of uit de hand, en stel scherp op bijvoorbeeld een door de sneeuwbui ploeterende voorbijganger, een sierlijke lantaarnpaal, of een mooi geveltje.

Sneeuwvlokken steken extra goed af tegen felle lichten.

Anis Waterreus (a2jphotography)
Sony A7R III · ISO 1000 · F 1,8 · 1/125 SEC · 85 MM

Industrieel

Er bestaan plekken waar je zelfs in het diepste donker een overschot aan licht vindt. Zoals bij industrieën en grote havens. Daar is vaak rond de klok activiteit, en overal waar mensen zijn brandt het kunstlicht uitbundig. Een fabriek of olieraffinaderij die er overdag afzichtelijk uitziet, kan in het donker ineens betoverend mooi zijn. Voor een fotograaf in ieder geval. Met al die honderden lichtjes is het vooral zaak te voorkomen dat verlichte gebieden overbelicht raken. Let niet op de lampen zelf, dat mogen gerust vlekjes worden. Zolang plekken waar dat licht valt maar niet overbelicht zijn.

Zet de verklikker voor overbelichting in je camera aan. Waar je dat doet, moet je misschien even in de handleiding opzoeken. Vaak kan dit door een paar keer op het pijltje naar boven te drukken voor een andere weergave-optie. Let tijdens het fotograferen dan goed op de knipperende gebieden op je scherm of in de zoeker. Het histogram mag hooguit een kleine overbelichting aangeven: dat zijn de felle lampen. Zolang de hooglichten verder maar intact zijn, kun je met de camera’s van tegenwoordig achteraf in de nabewerking prima allerlei schaduwgebieden ophelderen om ze voldoende herkenbaar te maken. Waar geen of extreem weinig licht valt, blijft wel donker en dat zorgt voor een mooi contrast. Het is immers een nachtfoto.

Rokende schoorstenen zorgen voor extra sfeer dankzij de vervaagde pluimen, die al naar gelang of en hoe hard het waait recht omhoog gaan of zijwaarts door het beeld jagen. Andere schoorstenen laten vooral dampvorming zien als de omringende lucht voldoende is afgekoeld, zoals tijdens koude winternachten.

Staat een fabriek langs het water, dan kun je fraai gevormde vervagingspatronen in beeld brengen die ontstaan dankzij wind of stroming. Of er ontstaat een puntgave of gedeeltelijke reflectie van de fabriek of een schip dat aan de kade ligt.

Kies je een extra kleine lensopening zoals F 16, dan tover je lichtjes om in sfeervolle sterretjes. De ene lens doet dat mooier dan een ander, zoals je in hoofdstuk 2 al leerde.

Dynamische kermis

Ook op kermissen is er ’s avonds een overvloed aan licht. Extra fraai is dat je hier zeer kleurrijk licht aantreft én dat veel van de attracties bewegen, waardoor je mooie vervaagde lichteffecten kunt vastleggen. Overbelichting ligt hier wel serieus op de loer met al die verlichting. Maak daarom een proefopname terwijl het reuzenrand een rondje maakt of de gondels van een zweefmolen op en neer zwieren. Je wilt kleur blijven zien in de vervaagde lichtstrepen. Zodra alles wit kleurt, is het beeld overbelicht. Tenzij die lampjes wit zijn natuurlijk.

Let bij kermisattracties altijd goed op wat je hoort. Want geluidseffecten, muziek en een galmende stem verklappen precies wanneer een attractie van start gaat, er iets speciaals staat te gebeuren en ook wanneer een ronde is afgelopen.

Om een kermis in het donker te fotograferen, ben je wel voornamelijk op de wintermaanden, het voorjaar en het najaar aangewezen. Midden in de zomer is het pas erg laat donker en dan zijn veel kermissen alweer gesloten.

Bij kermissen en andere attracties vind je veel en keurrijk licht. Dit is een HDR-panorama van 21 beelden.

Arnoud van de Weerd (arnoud78)
Nikon D7200 · ISO 100 · F 8 · GEM 15 SEC · 12 MM

Straatfotografie

Straatfotografie in het donker is een erg leuke variant van de reguliere straatfotografie. Zoek naar plekken met veel licht, liefst met stukjes omgeving in de buurt die zich juist in de schaduw bevinden. Die zijn er meer dan genoeg in de bebouwde kom en ook op andere plekken waar enige vorm van verlichting is. Je legt bijvoorbeeld iemand vast die voor een kleurrijke etalage staat, of net uit een verlicht portiek of een taxi stapt. Of zodra een voorbijganger de lichtvlek onder een lantaarn binnenstapt die in een nogal duister steegje of onder een brug hangt.

Ook viaducten, tunnels, (metro)stations en allerlei doorsteekjes werken erg goed. Je hoeft op zo’n plek alleen maar te wachten tot iemand komt aanlopen of voorbij fietst om een spannende foto te maken die zo uit een thriller afkomstig kan zijn. Stel vooraf je belichting alvast in, waarbij je zorgt dat je het lichte gebied precies goed belicht. Hierdoor worden de omliggende schaduwgebieden vanzelf extra donker en mysterieus vastgelegd. De voorbijganger zelf is herkenbaar of verandert in een silhouet al naar gelang of ook daar licht op valt.

Werk gerust uit de hand en schakel de beeldstabilisatie in. Kies een wat groter diafragma, zoals F 2,8 of F 3,5 voor extra lichtopbrengst. Laat de iso-waarde oplopen tot bijvoorbeeld iso 800, 1600, 3200, of 6400. De sluitertijd moet net snel genoeg zijn om de voorbijganger min of meer scherp te krijgen. Of om wat bewegingsvervaging te tonen als je dat mooier vindt.

Ook het donker is perfect geschikt voor straatfotografie.

Reinier Snijders (reinaroundtheglobe)
Sony A7R III · ISO 12800 · F 2,2 · 1/125 SEC · 55 MM

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je te fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de benodigde apparatuur
  • Het fotograferen in de avonduurtjes in steden
  • Hoe je de sterren in de nacht kunt vastleggen
  • Nog veel meer over het blauwe uur en lightpainting

Bekijk hier de volledige Cursus Licht in het Donker.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Dit waren de mooiste foto’s van januari 2022

Beheers het licht: alles wat je moet weten over reportageflitsers