in

Portretten met natuurlijk licht: zo ga je om met licht en schaduw


15 maart 2021, 07:44

Als je een portret maakt, wil je natuurlijk een zo mooi en levensecht mogelijk resultaat. Het goede licht kan de huid laten stralen, maar verkeerd of onhandig gebruik van licht en schaduw kan ervoor zorgen dat een beeld de prullenbak in kan. Waar moet je allemaal op letten?

Schaduwen geven vorm, daar hebben we het al eerder over gehad. Dat geldt zeker voor een gezicht. Belichting en de richting en sterkte van het licht kunnen dan ook een grote invloed hebben. De hoeveelheid, plaatsing en sterkte van schaduwen vallen daarmee samen en spelen in dat geval ook een grote rol. Houd je schaduwen dan ook altijd in de gaten.

Hoewel de schaduwen nodig zijn voor een goed portret, is het zaak ervoor te zorgen dat ze niet al te heftig zijn en dat er nog genoeg beeldinformatie in die schaduwpartijen te vinden is. Een dichtgelopen schaduw in een portret is zelden mooi, of het moet een effect zijn dat bewust beoogd wordt door de fotograaf. Het lijkt al snel alsof er een ‘hap’ uit het gezicht weg is gehaald of dat het gezicht een heel vreemde vorm heeft als er op de verkeerde plek een te sterke schaduw verschijnt.


Door goed gebruik van natuurlijk licht heeft de huid van het model hier een extra glans gekregen.

Anja van Ast, avast.zoom.nl
Canon 6D II · ISO 250 · F 3,2 · 1/100 SEC · 50 MM

Schaduwen van objecten in de omgeving

We hebben het zojuist gehad over schaduwen die zich op je model bevinden, veroorzaakt door lichaamsvormen en de plaatsing van het licht zelf.

Daarnaast is er nog een ander soort schaduw: namelijk de schaduw die ontstaan als een ander object geraakt wordt door fel licht en jouw model in de slagschaduw van dat object staat. Zo’n schaduw kan een vervelende vlek, streep of misschien wel een lelijk patroon over het gezicht van je model werpen. Dat wil je niet. Controleer dus altijd of dat er objecten – of takken – in de buurt zijn die vervelende schaduwen kunnen geven.

Een stapje naar links of rechts van je model is vaak al de oplossing, dus schroom niet om dit aan te geven. Zo’n schaduw in de nabewerking wegwerken is niet onmogelijk, maar wel ontzettend moeilijk en tijdrovend. Zoals altijd geldt: voorkomen is beter dan genezen.

Schaduwen kunnen je portret iets extra’s geven.

Annabel van Roekel, annabelvr.zoom.nl
Nikon D5300 · ISO 200 · F 5,6 · 1/250 SEC · 48 MM

Overbelichting

Als je een portret maakt, dan moet je altijd opletten of dat er ergens overbelichting optreedt in je beeld. Glimmende hoofden, witte tanden, blonde haren en witte kleding kunnen er allemaal voor zorgen dat de lichte partijen in je beeld gaan uitbijten en dat er geen beeldinformatie meer beschikbaar is om mee te werken. Dat wil je als fotograaf altijd zien te voorkomen. Wees daarom alert en kijk goed of alle elementen in je beeld goed belicht zijn. Bekijk – als je weet hoe je het moet lezen – je histogram, maar vergeet ook niet goed te kijken naar je beeld.

Overbelichting is namelijk niet altijd wat het lijkt. Afgaande op je histogram is de definitie van overbelichting gemakkelijk te bepalen, maar de praktijk is weerbarstig en ook de interpretatie van overbelichting is niet voor iedere kijker dezelfde. Als fotografen zeggen we dat overbelichting aanwezig is als er uitgebeten stukken wit in het beeld te vinden zijn op plekken waar je normaal gesproken beeldinformatie (bijvoorbeeld huid of kleding) zou moeten zien.

Het kan echter ook zo zijn dat er wel degelijk nog beeldinformatie beschikbaar is in de lichte delen van het beeld, maar dat de kijker het toch als overbelichting ervaart. In dat geval is de definitie van overbelichting een stukje ruimer. Zorg er daarom voor dat je ook ‘de schijn’ van overbelichting voorkomt.

Prachtig helder licht en mooi opgepast voor overbelichting.

Kim Rosenbrand, itsmekimphotography.zoom.nl
Nikon D610 · ISO 150 · F 2,2 · 1/500 SEC · 50 MM

Buiten, midden op de dag

Natuurlijk licht kan – zeker midden op de dag – behoorlijk sterk zijn. Zorg daarom in eerste instantie voor passende instellingen. Volop zon geeft je de mogelijkheid om met korte sluitertijden te werken. Een klein diafragma (groot F-getal) maakt je beeld donkerder en een groot diafragma werkt juist averechts.

Op een heldere dag is het daarom soms een uitdaging om met grote diafragma’s te werken. Wil je dat doen, houd dan in ieder geval je iso-waarde zo laag mogelijk en zorg voor een zo kort mogelijke sluitertijd. Met een beetje geluk kun je die waardes zo balanceren dat je toch met een fraai groot diafragma kunt werken als je een model fotografeert in de volle zon.

Belangrijk is wel dat je voorkomt dat er overbelichting in het gezicht te zien is. Kijk daar goed naar, zeker ook naar glimplekjes op de neus, kalende hoofden, het voorhoofd of op iemands bril. Probeer te voorkomen dat die plekjes zodanig glimmen dat de beeldinformatie er niet meer uit te halen is wanneer je de ruwe beelden gaat verwerken. Liever ter plekke een wat te donker beeld, dan thuiskomen met een beeld waar je niets meer mee kunt.


De schaduw van heide is hier een echte toevoeging.

Elise Debije, elisedebije.zoom.nl
Canon 6D · ISO 100 · F 1,4 · 1/4000 SEC · 35 MM

Bewolkt weer

Je hoort weleens dat je het beste zou kunnen fotograferen bij volle zon, maar niets is minder waar. Een bewolkte dag is eigenlijk veel prettiger om bij te fotograferen, want daarmee voorkom je dat de wisseling van wolken en zon je iedere paar minuten andere omstandigheden geven. Daarbij werkt een dik wolkendek als een supergrote softbox, dus het licht is fraai zacht en egaal.

Nu zul je zeggen: maar bij bewolkt weer worden mijn foto’s zo grijs en grauw. Dat valt best mee, zéker als je goed kijkt naar de juiste instellingen. Een tikje lichter fotograferen door een langere sluitertijd of een groter diafragma of hogere iso-waarde geeft je al een heel veel frisser beeld. Een juiste weergave en helderheid van de huid van je model moet altijd het uitgangspunt zijn. Zorg daarom voor de juiste lichtmeting op het gezicht.

Blijf opletten

Natuurlijk licht is niet te controleren en daarom zul je zelf heel alert moeten zijn op veranderingen in het licht. Zeker op dagen waarop wolken en zon elkaar afwisselen, kun je iedere minuut verrast worden door verschillende lichtomstandigheden. Als je vervolgens niets doet aan je instellingen worden die veranderingen niet gecompenseerd en kom je thuis met een stel over- of onderbelichte foto’s. Let dus goed op wat er gebeurt, bijvoorbeeld door in je camera in te stellen dat je ieder beeld twee seconden te zien krijgt. Als er iets fout gaat met de belichting, kun je op die manier snel ingrijpen en bijvoorbeeld je sluitertijd aanpassen.

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Workflow in Lightroom: zo bewerk je een foto van het blauwe uur

Review: Sony FE 50mm F1.2 GM