in

Sterren fotograferen doe je zo!

Ga je aan de slag met sterren fotograferen, dan is het belangrijk iets te weten over lange sluitertijden, diafragma’s en bereik. Wat zijn de beste instellingen om de sterren lekker fel en rond te krijgen en hoe voorkom je ruis? We vragen het fotograaf Patrick van den Hoorn.

Basisinstellingen

Bij sterrenfotografie ze je je diafragma altijd zo ver mogelijk open, om zoveel mogelijk licht te vangen. “Alles staat toch ver weg dus de scherptediepte maakt niet uit”, zegt Patrick. Je iso-waarde wil je zo laag mogelijk houden. “Hoe ver je kunt, is afhankelijk van je apparatuur. Met mijn camera kan ik niet verder dan een diafragma van F 4 en dan gebruik ik daarbij een iso van 2000 of 2500. Als sluitertijd neem ik 20 tot 25 seconden.”

Scherpstellen doet Patrick handmatig via zijn schermpje. “Als je goed voorbereid bent, kun je dan eigenlijk binnen tien minuten klaar zijn. Dan heb je wel de vijf of zes foto’s waaruit je de beste kunt kiezen.”

In stappen uitgelegd

We vragen aan Patrick om één foto te kiezen en daarvan alle stappen van het ‘maakproces’ uit te leggen.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Deze foto is gemaakt in de Belgische Ardennen, en vergde heel wat voorbereidingstijd.

Patrick van den Hoorn
Nikon D500 · ISO 2500 · F 5 · 30 SEC · 10 MM

Stap 1: Locatie

Twee jaar geleden maakte Patrick een prachtige foto van radioschotels in de Belgische Ardennen. Hoe kreeg hij die zo mooi in beeld? Dat kostte heel wat tijd en energie. “De voorbereiding alleen al nam veel tijd in beslag”, vertelt de fotograaf. “Ik was ooit ergens een melkwegfoto van deze plek tegengekomen en het enige wat ik wist, was dat het ergens in de Belgische Ardennen moest zijn. Ik heb net zolang Google Maps afgespeurd tot ik de plek gevonden had. Dat kostte me een week.”

Stap 2: Compositie

Stap twee was de vakantie zo plannen dat Patrick en zijn vriendin op het juiste moment in de buurt van deze locatie op de camping stonden. Hij wilde in de buurt kamperen zodat hij bij helder weer gelijk naar de locatie kon fietsen. “Op weg naar de camping zijn we alvast even langs de locatie gereden om alles even bij licht te bekijken. Ik kende het gebied natuurlijk niet, dus dan is het wel handig als je het een keer hebt gezien voordat je daar ’s nachts in het stikdonker naartoe wilt en wilt fotograferen. Ook maakten we alvast een paar oefenfoto’s voor de compositie. Doordat ik ’s middags al een compositie had bepaald, wist ik al precies waar ik mijn statief neer moest zetten. Aan de linkerkant in mijn compositie zat nog één wegtrekkende wolk waar ik even op moest wachten.”

Stap 3: Scherpstellen

“Het fotograferen begint met het scherpstellen, dit doe ik via live-view op het schermpje. Je zoekt op je scherm één van de felste sterren op en zoomt daar zo ver mogelijk op in. Nu kun je handmatig scherpstellen op de ster, zo weet je dat je op oneindig staat qua scherpstellen. Als je dat gedaan hebt en je compositie is goed, moeten alleen de instellingen nog goed staan.”

Stap 4: Diafragma, sluitertijd en iso

“Het diafragma zet je zo ver mogelijk open, in mijn geval is dat F 4,5. Er zijn lichtsterkere lenzen die bijvoorbeeld op F 2,0 kunnen. Als je zo’n objectief hebt, zet je je diafragma altijd zo ver mogelijk open. Hoe lager je je iso-waarde kunt zetten, hoe minder ruis je in het resultaat krijgt. In mijn geval begin ik altijd op iso 2500 met een sluitertijd van 25 seconde. Ga je voor een sluitertijd langer dan 25 seconden, dan zullen je sterren streepjes in plaats van stipjes worden. De aarde draait immers, dus die beweging ga je dan zien. Vanuit deze instellingen is het een kwestie van kijken hoe de foto eruit komt te zien. Na een paar foto’s check je dus even het resultaat. Je kunt dan altijd je iso en sluitertijd nog iets aanpassen.”

Stap 5: Klikken en kijken

Zit je met je instellingen goed? Dan is het volgens Patrick een kwestie van klikken en kijken of je nog kleine aanpassingen moet doen om de foto perfect te krijgen. “Of in mijn geval: blijven klikken tot er een vallende ster of meteoor door je beeld schiet.” Bij één van de laatste foto’s was dat het geval, een meteoor schoot van links naar rechts met een felle eindflits door de foto. “Toen was de foto voor mij klaar! Snel op de fiets terug naar de camper en de foto gelijk bewerken, op zo’n mooi moment heb je geen geduld om dat de volgende dag pas te doen.”

Star-trail

Patrick is ook bedreven in het maken van star-trails. Voor deze beelden schiet je heel veel foto’s achter elkaar die je later in de nabewerking samenvoegt. De Poolster vormt het middelpunt, de andere sterren draaien om de Poolster heen. Hoe minder foto’s je maakt, hoe minder strepen je op de foto ziet. Wil je hele complete cirkels, dan moet je ongeveer 150 tot 200 foto’s maken. Zelf wil Patrick ook nog wat van de lucht blijven zien en schiet hij altijd tussen de 80 en 100 foto’s.

Een star-trail maak je door meerdere foto’s samen te voegen.

Patrick van den Hoorn
Nikon D500 · ISO 320 · F 4,5 · ca. 90x 70 SEC · 10 MM

Instellingen

De aanpak voor zo’n foto is niet heel anders, vertelt Patrick, al moet je wel op een aantal dingen letten. “Een star-trail maak je altijd naar het noorden, daar staat immers de Poolster. In je instellingen is het grootste verschil met het fotograferen van bijvoorbeeld de Melkweg dat je sluitertijd lekker lang mag, naar bijvoorbeeld een minuut. Je iso kan daardoor ook flink omlaag (1600-2000).” Het nadeel van een lage iso is wel dat je veel minder sterren ziet en er dus minder strepen in je beeld verschijnen. Patrick vindt dat zonde en kiest vaak voor de gulden middenweg: een iso 2500 met een sluitertijd van 30 seconden. Ook de witbalans vraagt even aandacht. Patrick adviseert om die altijd net wat koeler dan normaal te zetten. Je voorkomt op die manier zoveel mogelijk lichtvervuiling van de omliggende dorpen en steden.

Deze star-trail heb ik richting het zuiden gemaakt. Maak je een star-trail richting het noorden, dan krijg je de Poolster en cirkels om de Poolster heen. Maak je hem richting het zuiden dan krijg je dit effect.

Patrick van den Hoorn
Nikon D500 · ISO 2500 · F 5 · ca. 90x 30 SEC · 10 MM

Geen koffiepauze

Met de instellingen van Patrick duurt het ongeveer drie kwartier tot hij 90 foto’s van 30 seconden heeft en de halve cirkel aan sterren die hij wil. Denk je dat je telkens 30 seconden pauze hebt, dan heb je het mis, legt hij uit. “Je moet binnen een paar seconden opnieuw klikken, anders ben je te laat en ga je een onderbreking in het resultaat zien.” Je kunt natuurlijk je camera automatisch met een interval laten schieten, maar dat vindt Patrick valsspelen. “Je mag er nog wel íéts voor doen!”

Wel gebruikt hij een afstandsbediening. “Die heeft een lang snoer zodat ik niet in de camera in de buurt kom. Die moet helemaal stil op het statief staan. Een klein tikje geeft al beweging en dan kun je opnieuw beginnen. De 90 foto’s moeten exact op hetzelfde punt gemaakt zijn, anders gaan de strepen scheef lopen.”

Nog een tip van Patrick: “Vervang na het instellen de batterij van je camera door een volle. Zo zorg je dat hij gedurende hele sessie voldoende voeding heeft.”

Hier wilde ik de Poolster net op het topje van de bomen ‘leggen’ zodat de sterren om boomtop lijken te draaien. Ik ben eindeloos met mijn statief bezig geweest om hem precies daar te krijgen. Ik wist wat ik wilde, dus wilde het per se zo krijgen. Het hele proces van voorbereiding tot nabewerking kostte me uren. Maar ik heb er wel aardig wat prijzen mee gewonnen en vind het ook zelf nog altijd een van de mooiste foto’s die ik heb gemaakt.

Patrick van den Hoorn
Nikon D500 · ISO 1600 · F 4,5 · ca. 90x 30 SEC · 10 MM

Kun je door je beeld lopen?

Je camera moet je niet aanraken als je bezig bent om een star-trail te maken. Toch kun je prima door je beeld lopen zonder dat je dat in je resultaat ziet. Hoe zit dat? “Zolang je beweegt, registreert de camera je niet”, legt Patrick uit. “Alleen als je een lichtbron meeneemt, zoals een zaklamp. Ben je zelf donker, dan pikt hij je niet mee.” Houd er wel rekening mee dat je blijft bewegen. Sta je tien seconden stil, dan ga je dat wel degelijk zien.

“Je kunt het vergelijken met lightpainting”, licht Patrick toe. “Dan zie je degene die beweeg ook niet. Hij is zelf namelijk donker, net als zijn kleding. Wat je wel ziet zijn de lichtgevende voorwerpen die hij vasthoudt en beweegt.”

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je te fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de benodigde apparatuur
  • Het fotograferen in de avonduurtjes in steden
  • Hoe je de sterren in de nacht kunt vastleggen
  • Nog veel meer over het blauwe uur en lightpainting

Bekijk hier de volledige Cursus Licht in het Donker.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Buitenportret gefotografeerd? Dit is hoe je hem bewerkt in Photoshop

Composities in de natuur: hier moet je op letten