in

Zo beheer je de kleuren van een foto: kalibratie en afdrukken

Het is zonde als je zorgvuldig bewerkte foto niet tot z’n recht komt op een afdruk of op andermans scherm.

Rob Kints, robk1964.zoom.nl · Canon 5D II · ISO 250 · F 11 · 1/50 SEC · 16 MM

Kleurweergave

Het overkomt iedereen weleens: je zorgvuldig bewerkte foto ziet er op een ander scherm of op een afdruk opeens futloos uit en de kleuren kloppen niet. De reden is simpel: kleuren worden niet op elk apparaat/medium precies hetzelfde weergegeven. Wat op het ene scherm knalrood is, is op een ander scherm flets en kan op een print zomaar dieporanje lijken. Beeldschermen, televisies, printers en camera’s tonen kleuren elk op hun eigen manier. Dat is een probleem, want als je een foto maakt en bewerkt, wil je natuurlijk niet dat hetzelfde plaatje steeds anders oogt.

Idealiter ziet een foto er altijd hetzelfde uit, hoe of waarmee je die ook bekijkt. Helaas is dat niet helemaal haalbaar, maar we kunnen er wel heel dichtbij komen. Twee zaken zijn hierbij van belang. Allereerst kan niet elk apparaat alle kleuren laten zien die er bestaan. Dat is dus een fysieke beperking. Als een beeldscherm een beperkt aantal rood- of blauwtinten kent, is dat niet te veranderen. Je kunt hooguit een beter scherm kopen. Ten tweede laten apparaten doorgaans niet uit zichzelf de best mogelijke kleuren zien. Daar kun je wél wat aan doen, met kleurkalibratie.

Apparaten werken in een bepaalde kleurruimte. Je hebt een kleurprofiel nodig zodat kleuren juist worden weergegeven.

Jo Engelen, jo-engelen.zoom.nl · Canon 5D II · ISO 100 · F 11· 1/10 SEC · 60 MM

Kleurruimte en kleurprofiel

Geen enkel apparaat kan alle kleuren laten zien die wij kunnen waarnemen. Camera’s, beeldschermen en printers hebben een bepaalde kleurruimte die is vastgelegd in een kleurprofiel. Deze standaard omschrijft welke kleuren uit het voor ons zichtbare kleurenspectrum ondersteund worden. Voor fotografie zijn drie kleurprofielen belangrijk: sRGB, Adobe RGB en ProPhoto RGB.

sRGB heeft het kleinste kleurenspectrum,
Adobe RGB kent aanzienlijk meer kleuren,
ProPhoto RGB nog weer meer.

Het kleine aantal kleurschakeringen van sRGB kan niet alle fijne nuances weergeven, zodat sneller egale kleurvlakken of lelijke kleurovergangen in de foto ontstaan. Bij een zonsondergang bijvoorbeeld heb je een breder kleurenpalet nodig om alle nuances van rood, oranje en geel in je foto terug te zien.

Om duidelijk te maken hoe een apparaat met kleuren omgaat, heb je op jouw computer een kleurprofiel nodig. Zodra je een nieuw beeldscherm of een printer aansluit, worden niet alleen software en stuurprogramma’s geïnstalleerd, maar ook kleurprofielen.

Dit ‘wide gamut’ scherm (rood) toont 98% van Adobe RGB, terwijl het gewone scherm (blauw) maar 65% kan weergeven.

CMYK

Naast sRGB, Adobe RGB en ProPhoto RGB bestaan er nog veel meer kleurprofielen. De bekendste ervan is CMYK, wat staat voor Cyaan, Magenta, Yellow (geel) en Key (zwart). Dit kleurprofiel wordt gebruikt om met inkt andere kleuren te kunnen mengen. Bij sommige drukkers zul je dus het verzoek krijgen om een bestand met kleurprofiel CMYK aan te leveren!

Wide gamut

Veel laptops en losse beeldschermen maken helaas gebruik van de kleine sRGB-kleurruimte. Om alle kleuren te zien die jouw camera kan vastleggen, kun je het beste een beeldscherm gebruiken dat Adobe RGB ondersteunt. Zo’n scherm wordt ook wel een ‘wide gamut monitor’ genoemd. Fotografeer je in jpeg, dan moet je via het cameramenu aangeven dat je niet met sRGB maar met Adobe RGB wilt werken. Anders profiteer je niet van het bredere kleurenspectrum. Werk je in raw? Dan worden de kleuren pas in een raw-converter als Lightroom samengesteld en is deze camera-instelling optioneel.

Bij het fotograferen van deze Cadillac in de haven van Antwerpen is een breed kleurenspectrum fijn: er zitten veel kleine kleurverschillen in.

Andras Veres, andrasveres.zoom.nl · Canon 5D III · ISO 200 · F 3,5 · 1/800 SEC · 57 MM

Deze wide gamut monitor van EIZO kan vrijwel de hele Adobe RGB-kleurruimte weergeven en beschikt zelfs over een ingebouwde kalibrator.

Kleurkalibratie

Zelfs op een wide gamut monitor houd je altijd nog een bepaalde kleurafwijking. Gelukkig kun je er zelf voor zorgen dat kleuren alsnog op de juiste wijze getoond worden. Dat heet kleurkalibratie en daar heb je een speciaal apparaatje voor nodig van merken als Datacolor of X-Rite. Je sluit het apparaat aan op je computer en start het bijgeleverde programma op. Dat leidt je stap voor stap door het kalibratieproces. Vaak moet je het beeldscherm een tijdje laten opwarmen en op een bepaalde manier instellen. Daarna hang je de kalibrator voor het scherm en worden reeksen kleuren getoond. Een sensor in de kalibrator leest deze vervolgens uit, zodat eventuele kleurafwijkingen ontdekt worden. Daarna maakt het programma een nieuw kleurprofiel met gecorrigeerde kleuren voor je aan. Vanaf dat moment heb je de best mogelijke kleurweergave met die specifieke apparatuur.

Kalibreren is niet iets eenmaligs. De eerste keer is de winst het grootst, omdat je van een niet-gekalibreerd naar een gekalibreerd scherm gaat. Vervolgens dien je dit proces regelmatig te herhalen. De software geeft je meestal een seintje, bijvoorbeeld elke twee weken of eens per maand. Dit is nodig om te voorkomen dat na verloop van tijd alsnog kleurafwijkingen ontstaan.

Met een gekalibreerd scherm zie jij de kleuren op de best mogelijke manier. Ook tijdens het bewerken heb je nu zekerheid dat je de juiste aanpassingen doet. Bij anderen kan een foto er nog steeds iets anders uitzien, omdat de meeste mensen nu eenmaal met niet-gekalibreerde beeldschermen werken.


Met de Datacolor SpyderX Pro kun je je scherm regelmatig kalibreren.

In de ochtend kun je insecten het makkelijkst fotograferen. Een mooie kleurige bloem zorgt voor het contrast tussen de omgeving en het dier.

Lucia de Dycker, luciadedycker.zoom.nl · Canon 5D II · ISO 640 · F 3,5 · 1/400 SEC · 100 MM

Witbalans en kleurenkaart

Om jouw foto’s tijdens de nabewerking de juiste kleuren te geven, moet je wel weten hoe die kleuren er oorspronkelijk uitzagen. Je kunt de camera automatisch de juiste witbalans laten bepalen of deze met de hand instellen. Daar kom je een heel eind mee, maar het voorkomt niet dat sommige kleuren er net wat anders uit komen te zien. Als je bijvoorbeeld beroepsmatig kleding fotografeert, luistert de kleurweergave heel nauw. Dit los je op door aan het begin van een fotoserie een kleurenreferentiekaart zoals de Datacolor SpyderCHECKR of de X-Rite ColorChecker Passport mee te fotograferen. Dankzij de vele kleurenvakjes kun je in een fotobewerker alle essentiële kleuren zo natuurgetrouw mogelijk krijgen. Telkens als de lichtsituatie verandert, moet je de kaart wel even opnieuw mee fotograferen, omdat de kleurweergave veranderd kan zijn.


Door een kleurenreferentiekaart in beeld mee te nemen, kun je achteraf de juiste kleuren reproduceren.

Foto’s afdrukken

Als je foto’s wilt afdrukken op een printer, heb je ook kleurprofielen nodig. Ze worden automatisch op de computer gezet zodra je de printersoftware installeert. Kleurbeheer bij een printer ligt wel een stuk lastiger dan bij een beeldscherm. Allereerst is de weergavetechniek compleet anders. Bij een beeldscherm wordt jouw foto vanaf de achterzijde verlicht. Een afdruk daarentegen reflecteert licht. Dat zorgt voor een heel andere kleurbeleving. De kleurweergave hangt bovendien sterk af van de gebruikte lichtbron. Daarnaast heb je bij een printer te maken met verschillende soorten papier en inkt.

Om met zo min mogelijk moeite de allermooiste kleurenafdrukken te krijgen, kun je het beste zowel inkt als fotopapier van het printermerk zelf kopen. Die zijn namelijk zorgvuldig op elkaar afgestemd en daar heb je de kleurprofielen al van in huis. Je hoeft alleen de juiste maar aan te wijzen zodra je gaat printen. Gebruik je een ander merk fotopapier of inkt? Die kleurprofielen levert de printerfabrikant helaas niet mee. Dat kan ook niet, want er zijn ontelbaar veel combinaties van papier en inkt mogelijk. Er bestaat wel meetapparatuur waarmee je zelf kleurprofielen kunt maken voor een willekeurige combinatie van printer, papier en inkt. Installeer de software, maak een aantal prints en laat deze door het apparaat analyseren.

Met een gekalibreerd scherm en het juiste printerprofiel heb je de grootste kans dat de afdruk (bijna) net zo kleurig en sprankelend is als het beeld op je scherm.

Wieke Dijkstra, wiekedi.zoom.nl · Nikon D7100 · ISO 100 · F 4,5 · 6 SEC · 105 MM

Proofing

Open je een foto in een fotobewerker, dan kun je de vraag krijgen welke kleurruimte gebruikt moet worden. Kies dan bij voorkeur voor het ingesloten profiel, als dat in de foto is opgeslagen, dan heb je de grootste kans dat de kleuren zijn zoals bedoeld. Ga anders voor Adobe RGB of zelfs ProPhoto RGB. In Lightroom wordt tijdens het bewerken automatisch gewerkt in ProPhoto RGB. Door deze enorme kleurruimte zijn zeer verfijnde kleurbewerkingen mogelijk. Pas tijdens het exporteren geef je aan in welke kleurruimte het jpeg of tiff-bestand wordt opgeslagen. In programma’s als Lightroom en Photoshop kun je ook simuleren hoe een foto er in een andere kleurruimte of op een ander apparaat komt uit te zien. Dit heet proofing en scheelt dure inkt.

Zelf printen

Een afdruk heeft aanzienlijk minder kleuren dan een foto die je op een beeldscherm bekijkt. In Lightroom, Photoshop of een ander fotoprogramma moet je daarom aangeven welk kleurprofiel gebruikt moet worden tijdens het afdrukken, zodat de juiste kleurvertaling gedaan kan worden. Dit kleurbeheer kun je op twee manieren doen. Je kunt het aan het stuurprogramma van de printer overlaten of aan je beeldbewerkingsprogramma. Het is essentieel dat je kleurbeheer óf aan de printer óf aan de software overlaat. Nooit aan allebei, want dan krijg je gegarandeerd verkeerde kleuren.

Laten we Lightroom als voorbeeld nemen. Kies een foto, ga naar de module Afdrukken en zoek in de rechterkolom naar het onderdeel Afdruktaak. Wil je het kleurbeheer aan de printer overlaten? Bij Kleurbeheer zie je een optie genaamd Profiel. Stel dit in op Beheerd door printer. Vervolgens moet je aan de printer vertellen wat die moet doen. Klik daarom onder in het scherm op de knop Printer en kies Eigenschappen. Afhankelijk van het printermodel krijg je allerlei tabbladen met instellingen te zien. Zoek naar de optie waarmee je de papiersoort aangeeft en kies ook voor de hoogste (foto)kwaliteit. Nu wordt automatisch het juiste kleurprofiel gebruikt.

Wil je het kleurbeheer liever aan Lightroom overlaten? Daar is iets voor te zeggen, want jouw fotobewerker weet als geen ander hoe de kleuren moeten zijn. Kies dan bij Profiel direct een kleurprofiel uit (in plaats van Beheerd door printer). Kies het profiel dat past bij de printer en gebruikte papiersoort. Is de lijst leeg? Klik dan eerst op Overige en kies de kleurprofielen uit die je in de lijst wilt hebben. Tot slot moet je de printer vertellen dat die zich niet met kleurbeheer mag bezighouden. Ga weer naar Printer, Eigenschappen en zoek de optie waarmee je het kleurbeheer uitzet.


Zelfs geavanceerde fotoprinters zoals deze Canon Pixma hebben een beetje hulp nodig om de schermkleuren optimaal naar papier om te toveren.

8 fotolocaties voor het fotograferen van havens

Doe mee met de Fotowedstrijd ‘Landschap’ en win een Panasonic camera!